حذف صرافان و تقویت بانک‌ها؛ آیا بازار ارز کاراتر شد؟

مروری بر تحولات بازار ارز

بازار ارز ایران عمدتاً بر پایه حواله، به ویژه درهم دبی و دلار استانبول، شکل گرفته است. بر اساس تحلیل‌ها، حدود ۹۵ درصد از این بازار را حواله و تنها ۵ درصد را اسکناس تشکیل می‌دهد. با این حال، همین بخش کوچک اسکناس، نقش نمادین و جهت‌دهنده‌ای در انتظارات تورمی و قیمت‌های کل زنجیره دارد.

چالش‌های سیاست‌گذاری و ظهور مرکز مبادله

طبق آمارهای منتشرشده، از سال ۱۳۹۹ تا ۱۴۰۳ حجم معاملات در سامانه نیما به حدود ۱۸۱ میلیارد دلار رسید که سهم معاملات مسئله‌دار در آن بسیار ناچیز بود. نقطه عطف چالش‌ها زمانی بود که سیاست تثبیت دستوری نرخ بر این سامانه غلبه کرد. فشار برای کنترل قیمت، اعمال محدودیت دامنه نوسان و سختگیری‌های اجرایی، به کاهش کارایی بازار انجامید و در نهایت به شکل‌گیری «مرکز مبادله» منجر شد.

ساختار جدید و پرسش‌های بی‌پاسخ

در این ساختار جدید، نقش صرافان تقریباً حذف شده و بانک‌ها به محور اصلی تبدیل شده‌اند. فرآیند کشف قیمت نیز به سازوکاری با دامنه نوسان محدود و نوعی «جورسازی» اداری تغییر شکل داده است. با این تحولات، مسئله اصلی همچنان پابرجاست: تا زمانی که ارتباط مؤثر و شفافی بین بازار حواله (۹۵ درصد) و بازار اسکناس (۵ درصد) برقرار نشود و کشف نرخ به صورت رقابتی انجام نگیرد، شکاف قیمتی و بی‌ثباتی در بازار ارز ادامه خواهد داشت؛ حتی اگر نام سامانه‌ها تغییر کند.

منبع: Ecoiran