صادرات دانشبنیان ایران؛ رشد ۴۷ برابری درآمد یا تمرکز در ۳۶ شرکت؟
- ۸۴ درصد از صادرات این حوزه تنها در اختیار ۳۶ شرکت بزرگ است.
- ۷۴ درصد از کل درآمد، مربوط به تنها ۴.۳ درصد از شرکتها (۳۴۱ شرکت) است.
مروری کوتاه بر آمار شرکتهای دانشبنیان
بررسی روند درآمد شرکتهای دانشبنیان طی سالهای اخیر از بزرگتر شدن قابل توجه اکوسیستم نوآوری کشور حکایت دارد. دادهها نشان میدهد مجموع درآمد این شرکتها از سال ۱۳۹۶ تاکنون ۴۷ برابر شده است. این رشد حاصل ترکیبی از افزایش تعداد شرکتها، گسترش فعالیت شرکتهای بزرگتر و همچنین اثر تورم در سالهای اخیر بوده است.
رشد درآمد و چالش تمرکز
با تعدیل اثر تورم، رشد واقعی سرانه درآمد شرکتهای دانشبنیان در پنج سال اخیر حدود ۵۰ درصد افزایش یافته است. با این حال، تمرکز درآمد در میان تعداد محدودی از شرکتها بسیار بالاست. بهطوری که ۷۴ درصد از کل درآمد به ۳۴۱ شرکت (معادل ۴.۳ درصد کل شرکتها) اختصاص دارد. همچنین ۸۵ درصد فروش محصولات دانشبنیان نیز در اختیار کمتر از پنج درصد شرکتهاست. بررسیها نشان میدهد ۶۲ درصد از شرکتها عملاً فروش قابل توجهی از محصولات دانشبنیان خود ندارند.
روند صادرات و وابستگی به واردات
در حوزه صادرات، ارزش صادرات از ۲۹۶ میلیون دلار در سال ۱۳۹۹ به ۲.۶۹۰ میلیون دلار در سال ۱۴۰۳ رسیده است. با این وجود، سهم صادرات از کل درآمد دانشبنیانها حدود ۱۰ درصد است و بخش عمده صادرات در اختیار تعداد محدودی از شرکتهای بزرگ قرار دارد. تحلیل آمار صادراتی نشان میدهد که ۸۴ درصد از مجموع صادرات دانشبنیان توسط تنها ۳۶ شرکت با صادرات بالای ۱۰ میلیون دلار انجام میشود. در مقابل، میزان واردات شرکتهای دانشبنیان ۴.۴۳۶ میلیون دلار بوده که نشاندهنده وابستگی به تأمین مواد اولیه و تجهیزات خارجی است.
بازارهای هدف و ترکیب تجاری
حدود ۸۰ درصد از تجارت خارجی شرکتهای دانشبنیان با کشورهای آسیایی انجام میشود که بیش از نیمی از آن با امارات متحده عربی و چین است. با توجه به شرایط تحریمی، به نظر میرسد بخش عمدهای از تجارت با امارات شامل صادرات مجدد محصولاتی از مبادی دیگر است. عمده صادرات به چین نیز مربوط به دو شرکت بزرگ صادراتی در حوزه مواد شیمیایی است.
جمعبندی وضعیت
این دادهها تصویری دوگانه از اقتصاد دانشبنیان ارائه میکند: از یکسو افزایش چشمگیر حجم مالی و رشد شرکتهای پیشرو و از سوی دیگر تمرکز شدید درآمد، سهم پایین بسیاری از شرکتها در فروش واقعی و محدود بودن نقش صادرات در ترکیب درآمدی. ساختار درآمدی تغییر بنیادین نکرده و چالش مقیاسپذیری و اتصال پایدار به بازار همچنان پابرجاست.
منبع: Isna
اخبار اقتصادی