تهران در صدر خطرناکترین شهرهای ایران از نظر زلزله؛ تلفات بالقوه چقدر است؟
مروری کوتاه بر خبر
- تهران به دلیل مقیاس عظیم خسارات بالقوه، پرریسکترین مکان ایران از نظر زلزله شناخته میشود.
- در صورت وقوع زلزلهای با بزرگای بیش از ۷ در تهران، تلفات انسانی بالقوه میتواند به چندصد هزار نفر برسد.
- بافت فرسوده، تراکم جمعیت و دشواری دسترسی اضطراری از عوامل اصلی این ریسک بالا هستند.
- آتشسوزی پسازلزله و خرابی زیرساختها میتوانند بحرانی ثانویه و خطرناکتر ایجاد کنند.
- یک استاد زلزلهشناسی بر اجرای فوری یک برنامه ۵ ساله ضربالاجلی برای افزایش تابآوری تهران تأکید دارد.
بر اساس ارزیابیهای کارشناسی، تهران به دلیل مقیاس عظیم خسارات بالقوه، پرریسکترین مکان ایران از نظر زلزله شناخته میشود. در صورت وقوع زلزلهای بزرگ، تلفات انسانی میتواند به چندصد هزار نفر برسد. ترکیب جمعیت بیش از ۱۳ میلیون نفری روزانه، تمرکز زیرساختهای حیاتی و وجود بافتهای فرسوده گسترده، تهران را در صدر فهرست خطرناکترین نقاط کشور قرار داده است.
تهران؛ پرریسکترین نقطه ایران
دکتر مهدی زارع، استاد پژوهشکده بینالمللی زلزلهشناسی و مهندسی زلزله، در گفتوگو با خبرآنلاین تأکید کرد که خطرناکترین مکانها در ایران نه تنها با بزرگای زلزله، بلکه با تعداد افراد و ساختمانهایی که در مسیر مستقیم آن قرار دارند، تعریف میشوند. بر این اساس، تهران در صدر این فهرست قرار دارد.
او با اشاره به جمعیت روزانه بیش از ۱۳ میلیون نفری و تمرکز عظیم زیرساختهای سیاسی و اقتصادی در پایتخت، بافت فرسوده را یکی از دلایل اصلی این ارزیابی دانست. بافت فرسوده تقریباً ۱۰ تا ۲۰ درصد از منطقه شهری تهران و پیرامون را شامل میشود.
سناریوی تلفات چندصد هزار نفری
زارع در توضیح ابعاد انسانی یک زلزله بزرگ در تهران به شبیهسازیهای موجود اشاره کرد و گفت: «در زلزلهای با بزرگای ۷ در تهران، بر پایه شبیهسازیها در پایتخت با تخمین تلفات چند صد هزار نفری، بسته به زمان روز، مواجه میشویم. زلزلههای شبانه به دلیل حضور مردم در داخل خانه، مرگبارتر هستند.»
تلفات بالقوه زلزلهای با بزرگای بیش از ۷.۰ به دلیل تراکم ساختمانها در بافت فرسوده و دشواری دسترسی اضطراری در کوچههای باریک، میتواند به این رقم برسد.
درسهایی از زلزلههای ویرانگر
این استاد دانشگاه برای درک بهتر ابعاد فاجعه، به زلزله بم اشاره کرد: «زلزله ۱۳۸۲ بم در بازه بزرگای ۶.۰ تا ۶.۹ قرار داشت. چون کانون در محدوده شهری با جمعیت ۱۰۰ هزار نفر و ژرفا تنها ۸.۵ کیلومتر بود و بسیاری از بناها غیرتابآور بودند، عملاً یکسوم جمعیت شهر جان باختند.»
او هشدار داد که برای زلزلههای بزرگتر از ۷، حتی ساختمانهای مدرن نیز آسیب میبینند و ساختمانهای بنایی قدیمی اغلب دچار فروپاشی میشوند.
بحرانهای ثانویه مرگبار
زارع تأکید کرد که خرابی زیرساختها در یک شهر بزرگ، اثرات ثانویهای دارد که اغلب خطرناکتر از خود زلزله هستند. آتشسوزی پس از زلزله با انفجار خطوط گاز شکسته میتواند خسارتهای گستردهای ایجاد کند. اگر لولههای آب هم شکسته شوند، منبع آتشنشانان برای خاموش کردن آتش قطع میشود.
او به پدیده روانگرایی در خاکهای اشباع اشاره کرد که میتواند منجر به کج شدن یا فرو رفتن ساختمانها شود. همچنین، توالی پسلرزهها میتواند ساختمانهای تضعیفشده را فرو بریزد.
نسخه فوری برای نجات تهران؛ یک برنامه ۵ ساله
زارع در پایان، مجموعهای از اولویتهای فوری را برای افزایش تابآوری تهران در یک بازه ۵ ساله تشریح کرد و گفت این اقدامات باید با حس فوریت یک عملیات اضطراری اجرا شوند.
**اولویت یک: کاهش تلفات انسانی**
تشکیل ستاد فرماندهی واحد با اختیارات تام، تقویت سیستم هشدار سریع با نصب شبکه حسگرها روی گسلهای اصلی، و مقاومسازی فوری بیمارستانها و مراکز حیاتی از جمله این اقدامات است.
**اولویت دو: مقاومسازی زیرساخت حیاتی**
ایمنسازی شبکههای آب، برق و ارتباطات و ایجاد برنامه تخلیه و دسترسی اضطراری در این بخش گنجانده شدهاند.
**اولویت سه: مدیریت ساختمانهای مسکونی**
ایجاد سامانه عمومی نقشه ریسک ساختمانها با رنگبندی قرمز، زرد و سبز، اعطای تسهیلات برای مقاومسازی شخصی و اجبار قانونی برای مقاومسازی ساختمانهای دولتی و عمومی از پیشنهادات این بخش است.
**اولویتهای چهار و پنج: توانمندسازی جامعه و تأمین مالی**
آموزش همگانی اجباری، سازماندهی داوطلبان محلهای و ایجاد صندوق ویژه تابآوری تهران با منابع پایدار از دیگر بندهای این برنامه فشرده عنوان شدهاند.
زارع تأکید کرد: «در تهران “کارهای کوچک و پراکنده” فایدهای ندارد. تابآوری در ۵ سال فقط با یک برنامه منسجم، متمرکز، با بودجه کلان و اراده سیاسی راسخ در بالاترین سطح ممکن است.»
منبع: w3.org
اخبار اجتماعی