آیا بزرگ‌ترین بیابان چین در حال تبدیل به یک مخزن کربن است؟

پژوهشی جدید که در مجله PNAS منتشر شده، نشان می‌دهد کاشت گسترده درختان در حاشیه یکی از بزرگ‌ترین و خشک‌ترین بیابان‌های جهان، صحرای تاکلاماکان در چین، این منطقه را به یک مخزن کربن تبدیل کرده است. این به آن معناست که اکنون این ناحیه بیش از آنچه دی‌اکسید کربن منتشر می‌کند، جذب می‌نماید. این موفقیت نتیجه پروژه عظیم «دیوار بزرگ سبز» چین است.

تبدیل یک بیابان افراطی به مخزن کربن

صحرای تاکلاماکان با وسعت حدود ۳۳۷ هزار کیلومتر مربع، اندکی از ایالت مونتانای آمریکا بزرگ‌تر است و بیش از ۹۵ درصد آن را شن‌های روان پوشانده‌اند. شرایط بسیار خشک این بیابان که توسط کوه‌های مرتفع احاطه شده، مدت‌ها آن را به عنوان یک «خلأ زیستی» معرفی کرده بود. از دهه ۱۹۵۰، هم‌زمان با توسعه شهری و کشاورزی، این بیابان در حال گسترش بود و طوفان‌های شن را افزایش می‌داد.

یوک یونگ، نویسنده مشترک این مطالعه، می‌گوید: «برای نخستین بار دریافتیم که مداخله هدایت‌شده توسط انسان می‌تواند حتی در افراطی‌ترین مناظر خشک هم به‌شکل کارآمد جذب کربن را افزایش دهد.»

پروژه دیوار بزرگ سبز و کاشت ۶۶ میلیارد درخت

در پاسخ به مشکل بیابان‌زایی، چین در سال ۱۹۷۸ «برنامه کمربند حفاظتی سه شمالی» معروف به «دیوار بزرگ سبز» را آغاز کرد. هدف این پروژه مهندسی اکولوژیک، کاشت میلیاردها درخت در حاشیه بیابان‌های تاکلاماکان و گوبی تا سال ۲۰۵۰ بود. تاکنون بیش از ۶۶ میلیارد درخت در شمال چین کاشته شده است.

چین در سال ۲۰۲۴ محاصره کامل صحرای تاکلاماکان با پوشش گیاهی را به پایان رساند. به گفته پژوهشگران، این تلاش‌ها نه تنها تپه‌های شنی را تثبیت کرده، بلکه پوشش جنگلی کشور را از ۱۰ درصد مساحت آن در سال ۱۹۴۹ به بیش از ۲۵ درصد در امروز رسانده است.

شواهد علمی از افزایش جذب کربن

پژوهشگران برای این مطالعه، مشاهدات زمینی از پوشش گیاهی را با داده‌های ماهواره‌ای مربوط به بارش، پوشش گیاهی، فتوسنتز و شار CO2 در طی ۲۵ سال گذشته در صحرای تاکلاماکان ترکیب کردند. آن‌ها همچنین از سامانه «رهگیر کربن» اداره ملی اقیانوسی و جوّی آمریکا برای تقویت یافته‌های خود استفاده کردند.

نتایج نشان داد روندی بلندمدت از گسترش پوشش گیاهی و افزایش جذب CO2 در حاشیه بیابان وجود دارد که از نظر زمانی و مکانی با اجرای پروژه دیوار بزرگ سبز هم‌خوانی دارد. در دوره مورد مطالعه، بارش در فصل مرطوب (ژوئیه تا سپتامبر) حدود ۱۶ میلی‌متر در ماه بود و ۲٫۵ برابر فصل خشک گزارش شد. این بارش منجر به افزایش پوشش گیاهی و فتوسنتز شد، به طوری که سطح CO2 بر فراز بیابان از ۴۱۶ قسمت در میلیون در فصل خشک به ۴۱۳ قسمت در میلیون در فصل مرطوب کاهش یافت.

الگویی برای آینده

پژوهش‌های پیشین بر جذب CO2 توسط خود شن‌های بیابان متمرکز بودند، اما این مخزن در برابر تغییرات اقلیمی ناپایدار است. یافته جدید نشان می‌دهد پوشش گیاهی ایجاد‌شده توسط انسان می‌تواند راه‌حل مؤثرتری باشد.

یونگ در این باره می‌گوید: «صحرای تاکلاماکان، هرچند تنها در پیرامون خود، نخستین الگوی موفقی است که امکان تبدیل یک بیابان به مخزن کربن را نشان می‌دهد.» وی افزود که اگرچه نقش دیوار بزرگ سبز در کُند کردن بیابان‌زایی همچنان نامشخص است، اما عملکرد آن به عنوان یک مخزن کربن می‌تواند الگویی ارزشمند برای سایر مناطق بیابانی جهان باشد.

منبع: asriran.com