۴۷ سال مقاومت ایران؛ آیا انقلاب ۱۳۵۷ هنوز الهام‌بخش است؟

انقلاب اسلامی ایران در سال ۱۳۵۷، نقطه عطفی در تاریخ معاصر بود. این انقلاب که در واکنش به سلطه خارجی و سرکوب داخلی شکل گرفت، مسیر کشور را برای نزدیک به پنج دهه تغییر داد. از سرنگونی دولت ملی مصدق در کودتای ۱۳۳۲ تا تأسیس ساواک با کمک سازمان‌های اطلاعاتی غربی و رژیم صهیونیستی، زمینه‌های خیزش مردمی فراهم شد. امروز، ۴۷ سال پس از آن واقعه، تحلیل‌ها به ریشه‌ها، نمادها و پیامدهای پایدار این انقلاب می‌پردازند.

ریشه‌های خشم: از کودتا تا شکنجه‌گاه‌های ساواک

انقلاب اسلامی ۱۹۷۹ واکنشی مستقیم به دهه‌ها سلطه خارجی و سرکوب خشن داخلی بود. ایرانیان علیه سلطنت پهلوی بسیج شدند؛ نظامی که پس از کودتای مشترک سیا و ام‌آی۶ در سال ۱۹۵۳ (عملیات آژاکس) بر سر کار آمد. این کودتا دولت ملی دکتر محمد مصدق را پس از ملی‌کردن صنعت نفت سرنگون کرد. حتی منابع جریان اصلی نیز تصریح کرده‌اند که این کودتا با زور اسلحه، کنترل بریتانیا و آمریکا بر منابع ایران را احیا کرد.

در دوران محمدرضا پهلوی، سرکوب به اوج تازه‌ای رسید؛ به‌ویژه از طریق ساواک، پلیس مخفی‌ای که با کمک سیا تأسیس و توسط موساد آموزش داده شد. مأموران ساواک هزاران زندانی سیاسی را به‌طور سیستماتیک شکنجه می‌کردند. یکی از شکنجه‌گران سابق ساواک در دادگاه شهادت داد که شخصاً صدها نفر را شکنجه کرده است. گزارش عفو بین‌الملل در سال ۱۹۷۶ استفاده گسترده از «فلک»، تنقیه با آب جوش و چکاندن اسید را ثبت کرد. «کمیته مشترک ضدخرابکاری» یکی از مراکز اصلی شکنجه، امروز به‌عنوان موزه عبرت در تهران حفظ شده است.

اما این ماشین سرکوب، نیروهای متنوعی از روحانیون تا دانشجویان و کارگران را در تظاهرات میلیونی گرد هم آورد. بنا بر پژوهش‌های معاصر، بیش از ۱۰ درصد جمعیت ایران در اعتراضات ضدشاه شرکت داشتند. همه‌پرسی پس از انقلاب در اسفند ۱۳۵۷ با مشارکت نزدیک به ۹۰ درصدی و رأی ۹۸ درصدی به جمهوری اسلامی، مشروعیت مردمی نظم جدید را تثبیت کرد.

نماد ضد امپریالیستی: از لانه جاسوسی تا شکست طبس

ماهیت ضد امپریالیستی انقلاب، در تسخیر سفارت آمریکا در تهران در ۱۳ آبان ۱۳۵۸ بروز یافت. دانشجویان پس از آنکه واشنگتن شاهِ مخلوع را برای درمان پذیرفت، به سفارت یورش بردند. ۵۲ دیپلمات آمریکایی به‌مدت ۴۴۴ روز گروگان گرفته شدند و هم‌زمان، اسناد محرمانه خردشده بازسازی شد.

قالیبافان ایرانی و داوطلبان ماهر، هزاران صفحه پاره‌شده را کنار هم گذاشتند و پرده از عملیات گسترده جاسوسی آمریکا برداشتند. این اسناد در مجموعه‌ای ۷۷ جلدی با عنوان «اسناد لانه جاسوسی آمریکا» منتشر شد.

گزارش‌های بعدی بی‌بی‌سی نیز اشاره کردند که این افشاگری‌ها چنان واشنگتن را شرمنده کرد که نگهداری این مجموعه عملاً در ایالات متحده ممنوع باقی مانده است.

واکنش جیمی کارتر، عملیات «پنجه عقاب» به شکستی تحقیرآمیز در صحرای طبس انجامید. ۲۴ آوریل ۱۹۸۰، برخورد یک بالگرد با هواپیمای حامل سوخت در طوفان، به کشته‌شدن هشت نظامی آمریکایی انجامید. رسانه‌های ایران تصاویر لاشه‌های در حال سوختن را در سراسر جهان پخش کردند.

محور مقاومت و تهدیدهای دوگانه

انقلاب، به رهبری امام خمینی، ایران را به یکی از محورهای اصلی مقابله با موجودیت صهیونیستی و حامی آزادی فلسطین بدل کرد. ایران به‌طور مستمر از گروه‌های فلسطینی حمایت کرده است.

امروز انقلاب با تهدیدی دوگانه روبه‌روست. در داخل، اصلاح‌طلبان لیبرال خواهان امتیازدهی اقتصادی و سازش با واشنگتن‌اند. در خارج، رژیم صهیونیستی با به‌کارگیری عوامل موساد در پی بی‌ثبات‌سازی ایران است.

بازگشت شکنجه‌گر؛ پروژه بازگردانی پهلوی

در تبعید، رضا پهلوی و حامیانش «توافق‌نامه‌های کوروش» را تبلیغ می‌کنند. در کانون این احیا، پرویز ثابتی رئیس پیشین اداره سوم ساواک قرار دارد که اکنون آشکارا به پهلوی مشاوره می‌دهد.

در دوران فرماندهی ثابتی، ساواک همکاری اطلاعاتی نزدیکی با موساد داشت. بازماندگان از فجایع شکنجه می‌گویند. عفو بین‌الملل ثبت کرده که هزاران نفر این جنایات را تحمل کردند.

ثابتی که گفته می‌شود تابعیت ایرانی، اسرائیلی و آمریکایی دارد، در گردهمایی‌های سلطنت‌طلبان در آمریکا حاضر می‌شود. رسانه «ریل مدیا» در تحقیقی در سال ۲۰۲۵ نوشت که ثابتی در راهپیمایی سال ۲۰۲۳ کالیفرنیا علیه جمهوری اسلامی دیده شد.

در سال ۲۰۲۵، سه تن از بازماندگان، شکایتی ۲۲۵ میلیون دلاری علیه او در فلوریدا ثبت کردند و او را به هدایت مستقیم شکنجه متهم کردند. به گزارش گاردین، شاکیان نگران‌اند که احیای پهلوی به بازگشت ساواک بینجامد.

درس‌های پایدار و چشم‌انداز آینده

۴۷ سال پس از سرنگونی رژیم پهلوی، درس‌های اصلی انقلاب همچنان پابرجاست: بسیج مردمی می‌تواند امپراتوری را شکست دهد و ایستادگی در برابر پروژه شهرک‌نشین صهیونیستی الهام‌بخش مبارزات جهانی است.

با این حال، بقا نیازمند تحول است. مسیر پیش‌رو، «جمهوری سوم» ی اصلاح‌شده معرفی شده است: تعمیق عدالت اقتصادی، تقویت مبارزه با فساد و تجدید تعهد به آزادی فلسطین.

منبع: imna.ir