کالابرگ الکترونیک؛ ناجی سفره مردم یا چالش‌های اجرایی بی‌پایان؟

طرح کالابرگ الکترونیک به عنوان ستون فقرات سیاست‌های حمایتی دولت، پاسخی به فرسایش قدرت خرید یارانه‌های نقدی است. این گزارش به بررسی آمارهای استفاده، چالش‌های شبکه توزیع و انحرافات احتمالی در اجرای این طرح می‌پردازد.

آمارهای کلانی از استقبال و خرید

بر اساس اعلام رئیس‌کل بانک مرکزی، از ابتدای اجرای طرح اصلاح یارانه ارز ترجیحی، مجموع خرید مردم از طریق کالابرگ به ۱۲۱.۱ هزار میلیارد تومان رسیده است. تنها در دور دوم پرداخت از ۱۵ تا ۲۳ بهمن، نزدیک ۱۵ میلیون خانوار معادل ۴۱.۲ هزار میلیارد تومان کالای اساسی خریداری کردند.

معاون رفاه وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی نیز اعلام کرد که از ۸۵.۵ میلیون نفر مشمول، ۸۳ میلیون نفر برای خرید به فروشگاه‌های متصل مراجعه کرده‌اند. گوشت مرغ، برنج، گوشت قرمز، روغن و ماکارونی پرمصرف‌ترین کالاهای این سبد بوده‌اند.

نرخ مشارکت و شکاف دهکی

آمارها نشان می‌دهد نرخ مشارکت در طرح کالابرگ، به ویژه پس از اجرای طرح «فجرانه»، جهش قابل توجهی داشته است. در دهک‌های اول تا هفتم به طور میانگین به بالای ۸۰ درصد و در دهک‌های پایین‌تر در مقاطعی به حدود ۹۰ درصد رسیده است. با این حال، این آمار بالا لزوماً به معنای کارایی بهینه نیست و نشان‌دهنده شدت نیاز معیشتی در دهک‌های پایین است. شکاف مشارکت بین دهک اول و هفتم نیز حاکی از آن است که برای دهک‌های میانی، تمایل به نقدشوندگی یارانه ممکن است بر استفاده کالایی غلبه داشته باشد.

شبکه توزیع: پوشش گسترده اما ناهمگون

بر اساس آمار وزارت تعاون، بیش از ۲۱۰ هزار فروشگاه خرد و زنجیره‌ای به سامانه «فارا» متصل هستند. با این حال، تحلیل‌ها نشان می‌دهد توزیع این فروشگاه‌ها با تراکم جمعیتی و نیاز دهک‌های هدف همخوانی کامل ندارد. در مناطق حاشیه‌ای و روستایی، ممکن است به دلیل پیچیدگی‌های مالی یا ترس از شفافیت، تمایل کمتری برای فعال‌سازی دستگاه‌های پوز وجود داشته باشد. همچنین، ۸۰ درصد خریدها از فروشگاه‌های خرد و ۲۰ درصد از فروشگاه‌های بزرگ انجام شده است.

چالش‌های نظارتی و انحراف از اهداف

یکی از چالش‌های جدی، خرید کالاهای خارج از لیست ۱۱ قلم اساسی با اعتبار کالابرگ است. در برخی فروشگاه‌ها، ممکن است اعتبار برای کالاهایی مانند مواد شوینده یا تنقلات، از طریق ثبت صوری کالاهای اساسی در سیستم، خرج شود. این امر آمار مصرف و هدف بهبود تراز تغذیه‌ای را مخدوش می‌کند.

از سوی دیگر، نایب‌رئیس اول اتاق اصناف مرکز البرز نسبت به سوءاستفاده برخی واحدهای صنفی و اجبار مشتریان به مصرف کامل اعتبار در یک خرید واحد هشدار داده و آن را مصداق فروش اجباری و تخلف صنفی دانسته است.

تأمین مالی کلان و چشم‌انداز آینده

در لایحه اصلاح‌شده بودجه سال ۱۴۰۵، اعتبار اجرای یک‌ساله طرح کالابرگ الکترونیکی ۹۹۶ هزار میلیارد تومان در نظر گرفته شده است که یکی از بزرگ‌ترین ردیف‌های حمایتی محسوب می‌شود. رئیس‌کل بانک مرکزی نیز تأکید کرده که اقداماتی برای عقیم‌سازی بخش قابل توجهی از پایه پولی و نقدینگی ناشی از تأمین مالی کالابرگ انجام شده است.

دبیر کمیسیون صنایع و معادن مجلس شورای اسلامی نیز بر اساس مصوبه مجلس، هدف از اجرای کالابرگ را تامین ۲۰۰۰ کالری برای هر فرد عنوان کرده و گفته دولت موظف است افزایش قیمت‌ها را پوشش دهد.

منبع: mashreghnews.ir