خواجه نصیرالدین طوسی؛ نابغهای که در بحران، علم را نجات داد؟
- نقش کلیدی او در تأسیس رصدخانه مراغه و نجات منابع علمی از نابودی در حمله مغول.
- نگارش ۲۵ اثر به زبان فارسی که نشاندهنده توجه ویژه او به علمیسازی این زبان است.
- کتاب «تجرید الاعتقاد» او نقطه عطفی در تحول علم کلام دانسته شد.
مروری بر آیین بزرگداشت یک نابغه
آیین بزرگداشت خواجه نصیرالدین طوسی، دانشمند برجسته قرن هفتم هجری، با حضور اساتید و پژوهشگران برگزار شد. در این مراسم که توسط انجمن آثار و مفاخر فرهنگی ترتیب داده شده بود، ابعاد مختلف شخصیت علمی، فلسفی و اجتماعی این چهره ماندگار مورد بررسی قرار گرفت.
یک شخصیت جامعالاطراف
محمود شالویی، رئیس انجمن آثار و مفاخر فرهنگی، خواجه نصیرالدین طوسی را شخصیتی «بالنده و برازنده» توصیف کرد که در قلمروهای مختلف از حکمت و فلسفه تا کلام، ریاضی و نجوم گوی سبقت را از دیگران ربود. وی به اثر «اخلاق ناصری» به عنوان یکی از آثار برجسته خواجه در حوزه حکمت عملی اشاره کرد و افزود که خواجه از ارتباط با دستگاه حاکم، مانند همکاری با هلاکوخان، برای پیشرفتهای علمی مانند تأسیس رصدخانه مراغه بهره میگرفت.
نجاتبخش میراث علمی در بحران
نجفقلی حبیبی، استاد بازنشسته دانشگاه تهران، به اقدامات خواجه در دورههای پرآشوب تاریخی اشاره کرد. وی گفت خواجه کوشید در هر شرایطی، چه در دوره اسماعیلیه و چه پس از استقرار مغولان، کار علمی خود را ادامه دهد. حبیبی بر نقش خواجه در کاهش خونریزی و ویرانی در جریان حمله به بغداد و نجات بسیاری از کتابها و منابع علمی از نابودی و انتقال آنها به مراغه تأکید کرد. او همچنین مسئولیت خواجه در اداره اوقاف را عاملی برای حمایت از دانشمندان و حفظ سرمایههای علمی جهان اسلام دانست.
فیلسوفی در عرصه سیاست
منوچهر صدوقی سها، پژوهشگر حکمت اسلامی، با اشاره به این که معمولاً فلاسفه از مسائل اجتماعی غافلاند، خواجه نصیرالدین طوسی و ابن سینا را دو استثنای برجسته دانست که از «درج عاج» بیرون آمدند و به صدارت رسیدند. وی تأکید کرد شناخت خواجه بدون در نظر گرفتن ساحت سیاسی او ناقص است. صدوقی سها به کتاب «تجرید الاعتقاد» خواجه به عنوان نقطه تحول در علم کلام اشاره کرد و گفت این کتاب تا آنجا اهمیت یافت که صدها شرح و حاشیه بر آن نوشته شد.
پایهگذار علوم و میراث ماندگار
حجتالحق حسینی، استاد دانشگاه خواجه نصیرالدین طوسی، به جزئیات دستاوردهای علمی خواجه پرداخت. وی بنیانگذاری علم مثلثات کروی به عنوان دانشی مستقل و فرمولبندی صریح قانون سینوسها در کتاب «کشف القناع عن اسرار شکل القطاع» را از نوآوریهای او برشمرد. حسینی همچنین بر دقت تحریرهای خواجه بر آثار یونانی مانند اصول اقلیدس و مجسطی بطلمیوس تأکید کرد. وی با اشاره به نگارش بیست و پنج اثر خواجه به زبان فارسی، این موضوع را نشانهای از قابلیت زبان فارسی به عنوان زبان علمی و فلسفی در سده هفتم دانست.
منبع: Ilna
چهره ها