آتش زدن مجسمه «بعل» در ۲۲ بهمن؛ نمادگرایی یا سوءبرداشت گسترده؟

در جریان راهپیمایی ۲۲ بهمن، مجسمه‌ای با نوشته «بعل» و تصویر ستاره داوود و پرچم اسرائیل توسط مؤسسه مصاف وابسته به علی اکبر رائفی‌پور سوزانده شد. هدف این اقدام نمادین، اعلام مخالفت با پرونده جفری اپستین و نشان دادن ضدیت با صهیونیسم و آمریکا عنوان شده است. با این حال، واکنش‌های عمومی و رسانه‌ای به این حرکت، بسیار متنوع و گاه در تضاد با هدف اولیه آن بوده است.

بعل؛ از ایزد باستانی تا نماد شیطانی

بعل در واقع یک ایزد کنعانی و خدای باران و حاصل‌خیزی بود که در هزاره‌های سوم و دوم قبل از میلاد در منطقه شام و مدیترانه پرستش می‌شد. با گسترش یکتاپرستی، این ایزد در متون یهودی و مسیحی به تدریج به دیو و مشاور شیطان تبدیل شد. افسانه‌های قربانی کردن کودکان نیز با نام او گره خورد، هرچند تحقیقات باستان‌شناسی بسیاری از این روایت‌ها را خرافه دانسته‌اند.

ارتباط اجباری با پرونده اپستین

با انتشار اسناد تازه از پرونده جفری اپستین، توجه‌ها دوباره به این پرونده جلب شد. در میان اسناد، نام یکی از حساب‌های بانکی منتسب به اپستین با عنوان «Baal» ظاهر شد که بررسی‌ها نشان داد این مورد ناشی از خطای تایپی و به‌هم‌ریختگی دیجیتال بوده است. با این وجود، طرفداران نظریه‌های توطئه با توجه به سابقه سوءاستفاده از کودکان در جزیره اپستین، این دو را به یکدیگر مرتبط دانستند.

موج عجیب سوءتفسیرها در فضای مجازی

سوزاندن این مجسمه باعث شکل‌گیری موج گسترده‌ای از برداشت‌ها در شبکه‌های اجتماعی شد. برخی کاربران این حرکت را یک «مراسم آیینی» یا حتی عملی مرتبط با طلسم و جادو تفسیر کردند. یک توییت ادعا کرد کشته‌شدگان اعتراضات اخیر، به شکل نمادین به «بعل» تقدیم شده‌اند. در مقابل، عده‌ای دیگر با لحن طنز به این تحلیل‌ها واکنش نشان دادند و نوشتند: «حالا همه متخصصین شبکه‌های اجتماعی از فلایت رادار سوییچ کردند روی بعل، طلسم و شیطان‌پرستی!».

واکنش یک روحانی و پاسخ رائفی‌پور

این موج با توییت یک روحانی وارد فاز تازه‌ای شد که نوشت: «می‌ترسم کسانی که در ساخت و آتش زدن این مجسمه نقش داشتند زندگی‌شان دچار مشکلات عجیب و غریبی بشود…!». علی اکبر رائفی‌پور در پاسخ به این نگرانی، با استناد به آیه‌ای از قرآن نوشت: «پذیرش اینکه یک نماد ذره‌ای اثر دارد، نوعی شرک محسوب می‌شود». از منظر الهیات توحیدی، اشیا و نمادها قدرت مستقل ندارند.

اثر معکوس و نگرانی از تبلیغ ناخواسته

نمایش‌های اعتراض‌آمیز گاهی می‌توانند نتیجه معکوس داشته باشند. این پدیده در علوم اجتماعی «اثر بک‌فایر» یا «تبلیغ منفی مؤثر» نامیده می‌شود. در این مورد نیز به نظر می‌رسد آتش زدن نماد بعل، به جای کاهش توجه، باعث افزایش کنجکاوی و بحث درباره مفاهیمی مانند مراسم جادو و آیین‌های شیطان‌پرستی شده است.

جمع‌بندی: نمادی که هیاهو آفرید

سوزاندن مجسمه در راهپیمایی ۲۲ بهمن، اقدامی با پیام اعلامی ضد صهیونیسم بود، اما به موجی از ترس، شایعه و سوءتفسیر در فضای مجازی دامن زد. این رویداد نشان می‌دهد چگونه نمادها می‌توانند در بستری از کمبود عقلانیت و پژوهش، با داستان‌ها و تئوری‌های توطئه ترکیب شده و حقیقت را تحت‌الشعاع هیاهو قرار دهند.

منبع: asriran.com