کمیته واکاوی رخدادهای دی‌ماه؛ آیا ترکیب اعضا برای مردم باورپذیر است؟

با گذشت بیش از سه هفته از فرمان رئیس‌جمهور پزشکیان به وزیر علوم برای تشکیل کمیته واکاوی رخدادهای اخیر، ترکیب این کمیته آرام‌آرام در حال شکل‌گیری است. در ۱۹ بهمن، حسین سیمایی‌صراف، وزیر علوم، اعضای شورای راهبری «کمیسیون ملی بررسی علمی اعتراضات» را معرفی کرد که عمدتاً شامل روسای دانشگاه‌های معتبر کشور است. اما غلامرضا ظریفیان، معاون اسبق وزیر علوم، معتقد است برای اقناع عمومی، این ترکیب نیازمند بازنگری و حضور چهره‌های مستقل و غیردولتی است.

ترکیب فعلی کمیته و نقدهای واردشده

در ۲ بهمن ۱۴۰۴، رئیس‌جمهور در فرمانی خطاب به وزیر علوم، مسئولیت واکاوی رخدادهای اخیر را به وی سپرد. مطابق نامه وزیر علوم در ۱۹ بهمن، اعضای شورای راهبری این کمیسیون شامل سید مهدی ابطحی (معاون پژوهشی وزارت علوم)، وحید شالچی (معاون فرهنگی و اجتماعی)، محمدمهدی طهرانچی (رییس دانشگاه تهران)، حسین سلیمی (رییس دانشگاه علامه طباطبایی)، بابک نگاهداری (رییس مرکز پژوهش‌های مجلس) و روسای دانشگاه‌های اصفهان، فردوسی مشهد، شیراز، ایلام و گیلان هستند. منابعی در دولت از دسترسی این کمیته به داده‌های لازم خبر داده‌اند.

غلامرضا ظریفیان در ارزیابی خود، اگرچه سپردن بررسی به نهاد علم را اقدامی ارزشمند می‌داند، اما بر یک نکته کلیدی تأکید می‌کند: **ترکیب فعلی، ترکیبی عمدتاً دولتی است.** او می‌گوید: «مهم‌ترین گزاره در بررسی رخدادهای اخیر مساله اقناع عمومی است… این اعتماد زمانی ترمیم می‌شود که ترکیب بررسی‌کنندگان، برای افکار عمومی باورپذیر باشد.»

پیشنهادها برای افزایش اعتبار و کارآمدی

ظریفیان برای افزایش وزن و باورپذیری کمیته پیشنهاد می‌دهد که در کنار اعضای فعلی، از حقوقدانان صاحب‌نظر، جامعه‌شناسان برجسته، اقتصاددانان مستقل، فعالان مدنی، روزنامه‌نگاران مستقل و متخصصان علوم ارتباطات و رسانه نیز استفاده شود. او تصریح می‌کند که این افراد باید تا حد ممکن سابقه دولتی و حاکمیتی نداشته باشند.

این استاد دانشگاه با اشاره به ابعاد اجتماعی، سیاسی و فرهنگی گسترده رخدادهای دی‌ماه و همچنین نقش پررنگ نسل Z، معتقد است برای فهم این تحولات نیاز به افرادی با شناخت عمیق از فضای دیجیتال و فرهنگی است. او همچنین استفاده از ظرفیت ایرانیان متخصص در مراکز علمی معتبر جهان را راهی برای افزایش پشتوانه گزارش نهایی می‌داند.

گزارش نهایی؛ فراتر از یک متن علمی

ظریفیان در پایان خاطرنشان می‌کند که خروجی این کمیته نباید صرفاً یک گزارش دانشگاهی باشد، بلکه باید به گونه‌ای سازماندهی شود که تأثیر اجتماعی داشته و به بازسازی اعتماد عمومی آسیب‌دیده کمک کند. او تشکیل کمیته را «گامی مثبت» اما نیازمند تکمیل و اصلاح می‌داند تا به نتیجه‌ای جامع و اقناع‌کننده برای افکار عمومی برسد.

منبع: فرارو