چگونه اقیانوسها خشکترین بیابانهای جهان را میسازند؟
- موقعیت جغرافیایی نزدیک به استوا و پدیده «سایه باران» از دلایل کلیدی خشکی هستند.
- موجودات این بیابانها مانند سوسکهای نامیب، راههای منحصربهفردی برای جذب رطوبت دارند.
برخلاف تصور رایج، برخی از خشکترین بیابانهای سیاره زمین درست در کنار اقیانوسها شکل گرفتهاند. بیابانهای آتاکاما در شیلی و نامیب در جنوب آفریقا نمونههای بارز این پدیده جغرافیایی هستند. کارشناسان سه عامل اصلی حرکت عمودی هوا، حرکت افقی هوا و نقش کوهستانها را در ایجاد این شرایط خشک در مجاورت پهنههای آبی عظیم مؤثر میدانند.
عامل جغرافیا و حرکت عمودی هوا
بیشتر بیابانهای جهان در عرضهای جغرافیایی ۲۰ تا ۴۰ درجه شمالی و جنوبی استوا واقع شدهاند. دلیل این امر به تابش مستقیم خورشید در مناطق استوایی بازمیگردد. هوای گرم شده در این مناطق به سمت بالا حرکت میکند، با کاهش فشار، رطوبت خود را به صورت باران تخلیه میکند (مانند جنگلهای آمازون). سپس همین هوا در عرضهای جغرافیایی یادشده به سمت پایین حرکت میکند، فرآیند تشکیل ابر را متوقف کرده و کمربندهای بیابانی بزرگی مانند صحرای آفریقا را ایجاد میکند.
نقش بادها و جریانهای اقیانوسی
بادهای مناطق استوایی عمدتاً از شرق به غرب میوزند و رطوبت را به سواحل شرقی قارهها میبرند. این امر باعث خشکی بیشتر سواحل غربی میشود. به عنوان مثال، در بیابان نامیب، بارشهای محدود عموماً در کوههای شرقی رخ میدهد و نه در خود بیابان. از سوی دیگر، جریانهای اقیانوسی سرد نیز مؤثرند. هوای حرکتکننده روی این آبها پایدار و خنک میشود و توانایی کمی برای تشکیل ابر دارد. رطوبت محدود آنها اغلب فقط به شکل مههای کمبارش در سواحل ظاهر میشود.
تأثیر کوهستانها و پدیده سایه باران
کوهها نقش حیاتی در ایجاد خشکی ایفا میکنند. وقتی هوای مرطوب به دامنههای کوه برخورد میکند، بالا رفته و سرد میشود و بارندگی رخ میدهد. اما هوایی که از سوی دیگر کوه پایین میآید، تقریباً عاری از رطوبت است. این پدیده «سایه باران» نام دارد. بیابان آتاکاما نمونه اعلای این مکانیسم است؛ بادها پس از از دست دادن رطوبت در شرق آمریکای جنوبی و عبور از رشتهکوه آند، کاملاً خشک به سواحل غربی شیلی میرسند.
زیستبومهای منحصربهفرد
شرایط خاص بیابانهای ساحلی، زیستبومهایی با ویژگیهای متمایز از بیابانهای داخلی پدید آورده است. آبوهوای این مناطق معمولاً پایدارتر و خنکتر است. گیاهان و جانوران ساکن این نواحی نیز راههای شگفتانگیزی برای تطابق ابداع کردهاند. مشهورترین مثال، سوسکهای بیابان نامیب هستند که با قرار دادن بدن خود در مسیر مههای ساحلی، آب مورد نیازشان را جمعآوری میکنند.
منبع: Rokna
سرگرمی