چرا نوجوانان به خیابان میآیند؟ تحلیل ریشههای یک پدیده اجتماعی
مروری کوتاه بر خبر
- افزایش چشمگیر حضور نوجوانان، بهویژه دختران، در اعتراضات ۱۴۰۱ نسبت به گذشته
- ریشهیابی این پدیده در عوامل اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی و تجربه تبعیض و تحقیر
- هشدار درباره شکاف عمیق نسل جدید با نهادهای رسمی و شکست سیاستهای اجتماعی
- تأکید بر اینکه پاسخ صرفاً امنیتی نه تنها مسئله را حل نمیکند، بلکه آن را تشدید میکند
- اشاره به یافتههای علوم اعصاب درباره تفاوتهای مغز نوجوان و افزایش ریسکپذیری در جمع همسالان
تحلیلگران اجتماعی معتقدند پدیده حضور پررنگ نوجوانان در اعتراضات خیابانی، نقطه عطفی در سال ۱۴۰۱ بود. این حضور تنها ناشی از هیجان نیست، بلکه ریشه در تجربه زیسته تبعیض، جستوجوی هویت و میل به اثرگذاری اجتماعی دارد. کارشناسان هشدار میدهند که برخورد صرفاً امنیتی با این پدیده، نه تنها آن را حل نمیکند، بلکه میتواند شکاف بین نسل جوان و ساختار قدرت را عمیقتر کند.
ریشهیابی در اعتراضات گذشته
برخی تحلیلها ریشههای این پدیده را به اعتراضات ۱۳۹۸ پیوند میزنند؛ دورانی که در میان قربانیان، شمار دانشآموزان بهویژه در حاشیه شهرهای بزرگ و مناطق کمبرخوردار قابل توجه گزارش شد. با این حال، اعتراضات ۱۴۰۱ از این نظر یک نقطه عطف بود. در این دوره حضور نوجوانان، بهویژه دختران، پررنگتر شد و شمار جانباختگان کودک و نوجوان بهطور چشمگیری افزایش یافت.
چالش آمار و ابعاد نگرانکننده
اختلاف جدی در آمار قربانیان و بازداشتشدگان نوجوان و دشواری دسترسی به دادههای راستیآزماییشده، خود نشانهای از ابعاد نگرانکننده مسئله است. این رخداد بیش از آنکه صرفاً یک عدد باشد، نشانهای از شکست سیاستهای اجتماعی، فرهنگی و آموزشی و نشانگر شکاف عمیق میان نسل جدید و نهادهای رسمی تلقی میشود.
انگیزههای فراتر از هیجان
نوجوانانی که به اعتراضات میپیوندند، لزوماً دنبالهرو هیجان جمعی نیستند. بسیاری از آنان با حس عدالتخواهی، تجربه زیسته تبعیض، جستوجوی هویت و میل به اثرگذاری اجتماعی وارد صحنه میشوند و درعینحال از احتمال خطر و خشونت نیز بیخبر نیستند. پاسخ به این پدیده را نمیتوان صرفاً به ویژگیهای مغزی تقلیل داد. عوامل اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی و تجربه تحقیر، تبعیض و محدودیت نقش تعیینکنندهای دارند.
یافتههای علوم اعصاب و هشدارها
پژوهشهای مغزپژوهی نشان میدهد مغز نوجوان سامانهای با زمانبندی رشدی متفاوت است. در این دوره، شتاب هیجان از توان مهار جلو میافتد و حضور در جمع همسالان، ریسکپذیری را افزایش میدهد. با این حال، این یافتهها بهمعنای فقدان قدرت داوری نوجوان نیست، بلکه توضیحدهنده حساسیت زیستی آنان به موقعیتهای هیجانی است. بیتوجهی به دانش رشد و اکتفا به پاسخهای صرفاً سیاسی یا انتظامی، خطایی جدی ارزیابی میشود.
پیامدهای برخورد صرفاً امنیتی
هشدار کارشناسان این است که برخورد صرفاً امنیتی نهتنها مسئله را حل نمیکند، بلکه میتواند آن را تشدید کند. سرکوب هیجان آن را حذف نمیکند، بلکه متراکم و انفجاری میکند. در بلندمدت، این رویکرد میتواند اعتماد، پیوند نسلی و سرمایه عاطفی جامعه را فرسایش دهد. مسئله فقط آرامکردن خیابان امروز نیست، بلکه کیفیت رابطه فردای نسل جوان با ساختار قدرت است.
منبع: asriran.com
اخبار اجتماعی