چرا بینی خود را نمیبینیم؟ راز فیلترهای مغز در پردازش واقعیت
مروری کوتاه بر خبر
- مغز نسخه بهینهشدهای از واقعیت میسازد، نه آنچه دقیقاً هست.
- اشیای ثابت مانند بینی به دلیل ارزش اطلاعاتی کم، از آگاهی حذف میشوند.
- این فیلتر برای جلوگیری از اضافهبار اطلاعات و صرفهجویی در انرژی ذهنی است.
- مغز با پر کردن لکه کور و نادیده گرفتن رگهای چشم، تصویری یکپارچه میسازد.
- درک ما از جهان بیشتر مبتنی بر پیشبینی مغز است تا دیدن مستقیم.
اگر یک چشم خود را ببندید و مستقیم به جلو نگاه کنید، در گوشهای از میدان دیدتان برآمدگی محوی خواهید دید؛ همان بینی که همیشه همراه شماست. با این حال، در شرایط عادی مغز ما بهگونهای عمل میکند که حضور دائمی آن را از آگاهی حذف میکند و ما عملاً متوجهاش نمیشویم.
مغز، سازنده واقعیت
دلیل اصلی این پدیده به شیوه پردازش اطلاعات در مغز بازمیگردد. مغز جهان را آنطور که «هست» دریافت نمیکند، بلکه نسخهای بهینهشده از واقعیت میسازد؛ نسخهای که برای بقا، تمرکز و تصمیمگیری سریع مفیدتر است. اشیای ثابت و بدون تغییر، مانند بینی، ارزش اطلاعاتی کمی دارند و بنابراین در سطح آگاهانه نادیده گرفته میشوند.
فیلتر اطلاعات برای صرفهجویی
سیستم بینایی انسان با حجم عظیمی از دادهها روبهرو است. اگر مغز قرار بود به تمام جزئیات ثابت توجه کند، بهسرعت دچار اضافهبار میشد. به همین دلیل، اطلاعات تکراری و پیشبینیپذیر فیلتر میشوند تا منابع ذهنی صرف تشخیص تغییرات مهم و تهدیدهای احتمالی شود.
لکه کور و رگهای چشم
یکی از مثالهای جالب این سازوکار، «لکه کور» چشم است؛ نقطهای روی شبکیه که هیچ گیرنده نوری ندارد. با وجود این شکاف واقعی در میدان دید، ما هرگز آن را احساس نمیکنیم. مغز بهطور خودکار فضای خالی را با اطلاعات اطراف پر میکند و تصویری یکپارچه میسازد. رگهای خونی چشم نیز معمولاً به همین ترتیب نادیده گرفته میشوند.
پیشبینی به جای دیدن
مغز ما بیشتر از آنکه «ببیند»، پیشبینی میکند. بر اساس تجربههای گذشته، حدس میزند جهان چگونه باید باشد و اگر چیزی مطابق انتظار تغییر نکند، آن را به سطح آگاهی نمیآورد. بینی دقیقاً قربانی همین سازوکار پیشبینیمحور میشود.
چه زمانی بینی را میبینیم؟
در لحظاتی خاص، مثل زمانی که روی آن تمرکز میکنیم یا نور و زاویه دید تغییر میکند، فیلتر مغز موقتاً کنار میرود و بینی وارد آگاهی ما میشود. اما بهمحض بازگشت توجه به محیط، دوباره حذف میشود.
هنرمندی مغز
در واقع، بینایی ما شبیه به دوربین نیست که همه چیز را همانطور که هست ثبت کند. مغز ما بیشتر شبیه یک هنرمند است که تصویری از جهان میسازد که برای ما مفیدترین است. این تصویر، دقیقاً واقعیت را ثبت نمیکند، بلکه اطلاعاتی را نشان میدهد که برای زندگی روزمره و تصمیمگیریهای ما لازم است.
منبع: asriran.com
سلامت