چاقی؛ عامل یکدهم مرگهای عفونی در جهان
- چاقی یک بیماری مزمن است و کاهش وزن پایدار برای بسیاری چالشبرانگیز است.
یافتههای هشداردهنده یک مطالعه گسترده
تحقیقات جدید بر روی بیش از نیم میلیون نفر نشان میدهد که افراد مبتلا به چاقی، ۷۰٪ بیشتر از دیگران در معرض خطر بستری شدن در بیمارستان یا مرگ ناشی از عفونتهای شدید قرار دارند.
این مطالعه که نتایج آن در مجله معتبر «لنست» منتشر شده، حاکی از آن است که تقریباً از هر ده مرگ ناشی از عفونت در سطح جهان، یک مورد به چاقی مرتبط است.
نکته قابل تأمل این است که این ارتباط، فارغ از وضعیت اجتماعی-اقتصادی یا سطح فعالیت بدنی افراد وجود دارد. حتی در افرادی که چاقی دارند اما به سندرم متابولیک یا دیابت مبتلا نیستند نیز این خطر به وضوح دیده میشود.
همهگیری کووید-۱۹ و برجستهشدن ارتباط
ارتباط بین چاقی و عوارض شدید عفونی، به ویژه در طول همهگیری کووید-۱۹ آشکارتر شد. بر اساس این مطالعه، در سال ۲۰۲۱، ۱۵٪ از تمامی بستریها و مرگهای ناشی از عفونت به چاقی مرتبط بود.
این آمار باعث شد تا محققان به رهبری «میکا کیویمکی»، اپیدمیولوژیست دانشگاه کالج لندن، به بررسی این موضوع بپردازند که آیا خطر کووید-۱۹ برای افراد چاق منحصر به فرد است یا در مورد تمام انواع عفونتها صدق میکند.
آنها برای پاسخ به این سوال، به دادههای عظیم «بیوبانک بریتانیا» و دو مطالعه بزرگ دیگر در فنلاند مراجعه کردند. در مجموع، اطلاعات سلامت بیش از ۵۴۰ هزار نفر در این پژوهش مورد تحلیل قرار گرفت.
تعریف چاقی و درجهبندی خطر
در این تحقیق، چاقی با شاخص توده بدنی (BMI) برابر یا بیشتر از ۳۰، دور کمر بیش از ۱۰۲ سانتیمتر برای مردان و ۸۸ سانتیمتر برای زنان، یا نسبت دور کمر به قد ۰.۶ و بالاتر تعریف شد.
پس از تعدیل سن و جنسیت، چاقی با ۷۰٪ افزایش احتمال بستری یا مرگ ناشی از عفونت همراه بود. این رابطه برای همه عفونتهای باکتریایی، ویروسی، قارچی و انگلی مشاهده شد.
نتایج به وضوح نشان داد که هر چه درجه چاقی بیشتر باشد، خطر نیز افزایش مییابد. افرادی با BMI بین ۳۰ تا ۳۴.۹، ۵۰٪ خطر بیشتری داشتند. این رقم برای BMI بین ۳۵ تا ۳۹.۹ به دو برابر و برای BMI ۴۰ و بالاتر به سه برابر میرسید.
جالب توجه اینکه در شرکتکنندگانی که اندازهگیریهای پیگیری داشتند، کاهش یا افزایش وزن به ترتیب با کاهش یا افزایش خطر عفونت شدید همراه بود.
مکانیسمهای احتمالی پشت این ارتباط
اگرچه این مطالعه قادر به اثبات رابطه علت و معلولی نبود، اما محققان مکانیسمهای احتمالی را بررسی کردهاند. «میکا کیویمکی» میگوید چربی اضافه بدن میتواند به روشهای مختلفی بر سیستم ایمنی تأثیر بگذارد.
این تأثیرات شامل اختلال در عملکرد سیستم لنفاوی، کاهش عملکرد ریه و افزایش التهاب درجه پایین اما مزمن است. سیستم لنفاوی نقش کلیدی در حفظ تعادل مایعات بدن و همچنین آموزش و انتقال سلولهای ایمنی دارد.
پروفسور «نیکیل دوراندهار» از دانشگاه فناوری تگزاس که در این مطالعه مشارکت نداشت، توضیح میدهد که بافت چربی و سیستم ایمنی در هم تنیدهاند. سلولهای پیشساز چربی میتوانند مانند سلولهای ایمنی عمل کنند و برخی سلولهای چربی نیز مواد التهابی ترشح میکنند.
اختلال ایمنی و پاسخ ضعیف به واکسن
چاقی میتواند منجر به اختلال در عملکرد سیستم ایمنی شود که مبارزه بدن با عفونت را دشوارتر میکند. به گفته دوراندهار، به دلیل این اختلال، پاسخ افراد مبتلا به چاقی به واکسیناسیون ممکن است به خوبی افراد با وزن طبیعی یا اضافه وزن نباشد.
این امر آنها را در برابر بیماریها آسیبپذیرتر میکند. او اشاره میکند که چاقی با کاهش حساسیت به هورمون «لپتین» همراه است. لپتین نه تنها در تنظیم وزن و اشتها نقش دارد، بلکه عملکرد محافظتی در سیستم ایمنی نیز ایفا میکند.
تحقیقات گذشته همچنین نشان دادهاند که برخی پاتوژنهای خاص میتوانند در ایجاد چاقی نقش داشته باشند. البته شواهد مربوط به تأثیر میکروبها بر افزایش چربی بدن عمدتاً در حیوانات آزمایشگاهی جمعآوری شده و دادههای انسانی کمتر قطعی است.
چاقی؛ یک بیماری مزمن، نه فقدان اراده
پروفسور دوراندهار بر این نکته تأکید میکند که نباید یکدهم مرگهای عفونی مرتبط با چاقی را به راحتی با کاهش وزن قابل پیشگیری دانست. کاهش وزن و حفظ آن برای بسیاری از افراد بسیار دشوار است.
او میگوید: «چاقی یک بیماری است. یک بیماری مزمن. مسئله اراده یا انضباط شخصی نیست.» این دیدگاه، درک عمومی از چاقی را از یک انتخاب سبک زندگی به سمت یک وضعیت پزشکی پیچیده تغییر میدهد.
با این حال، ظهور داروهای جدیدی مانند «سماگلوتاید» که به آگونیستهای GLP-1 معروف هستند، ممکن است کاهش وزن را برای برخی افراد آسانتر کند. مطالعهای در آگوست ۲۰۲۵ نشان داد که استفاده از سماگلوتاید خطر عفونتهای شدید را ۱۰٪ کاهش میدهد.
آینده تحقیقات و سوالات باقیمانده
«میکا کیویمکی» میگوید تأثیر این داروها بر خطر عفونت هنوز به طور کامل مشخص نیست. اگرچه آزمایشها حاکی از کاهش خطر هستند، اما مصرف این داروها اغلب با از دست دادن توده عضلانی همراه با چربی همراه است.
از دست دادن عضله میتواند اثرات منفی بر سیستم ایمنی داشته باشد. بافت عضلانی اسید آمینه «گلوتامین» را تولید میکند که به تغذیه برخی سلولهای ایمنی کمک میکند. همچنین عضلات ترکیب ضدالتهابی «اینترلوکین-۶» را تولید میکنند.
کیویمکی هدف تحقیقات آینده را درک بهتر دلایل افزایش خطر عفونتهای شدید در چاقی و یافتن راههایی برای کاهش این خطر میداند. این یافتهها بر اهمیت در نظر گرفتن چاقی به عنوان یک فاکتور خطر مهم در سلامت عمومی و مدیریت عفونتها تأکید میکنند.
منبع: Livescience
سلامت