نماد شیر و خورشید؛ مالک معنوی آن کیست و چرا بحث‌برانگیز شده است؟

اظهارات تازه علی‌اکبر صالحی درباره مالکیت معنوی نماد شیر و خورشید و تأکید بر ایرانی-اسلامی بودن آن، بحث‌های قدیمی درباره خاستگاه و معنای این نشان را بار دیگر داغ کرده است. این نماد که در اعتراضات اخیر نیز به طور گسترده‌ای دیده شد، تاریخ پیچیده‌ای از اسطوره تا سیاست را در خود جای داده است.

تأکید بر مالکیت معنوی نماد

علی‌اکبر صالحی، رئیس بنیاد ایران‌شناسی و وزیر سابق امور خارجه، در اظهارات اخیر خود گفت: «شیر و خورشید نمادی است که ریشه در هویت ایرانی-اسلامی دارد و متعلق به جمهوری اسلامی است، اما دیگران از آن استفاده می‌کنند… فلسفه نماد شیر و خورشید مربوط به حضرت علی(ع) است و مالکیت معنوی آن متعلق به ایران است». او افزود مخالفت ایران به عنوان مالک معنوی، مانع از استفاده برخی کشورها از این نماد شده است.

بازگشت نماد به کانون توجه

این اظهارات در حالی مطرح می‌شود که پرچم شیر و خورشید در اعتراضات دی‌ماه ۱۴۰۴ به طور گسترده‌ای مورد استفاده قرار گرفت و بحث‌های فراوانی در شبکه‌های اجتماعی به راه انداخت. حتی شبکه اجتماعی «ایکس» (توئیتر سابق) اعلام کرد قصد دارد ایموجی پرچم ایران را با طرح شیر و خورشید جایگزین کند. پیشتر نیز در سال ۸۶، غلامعلی حداد عادل درباره نصب مجسمه‌های شیر و خورشید بر سر در مجلس، بر اهمیت نظر افکار عمومی تأکید کرده بود.

ریشه‌های تاریخی کهن

استفاده از نماد شیر و خورشید در تاریخ تمدن ایرانی و خاورمیانه قدمتی طولانی دارد. افسانه نجم‌آبادی، پژوهشگر ایرانی، اشاره می‌کند این نشان موفقیتی بی‌مانند در به تصویر کشیدن هویت مدرن ایرانی داشته است. نخستین شواهد ثبت شده از به کارگیری این نماد روی پرچم به اواسط قرن پانزدهم میلادی بازمی‌گردد. در خوانش‌های مختلف، شیر نماد شجاعت، خورشید نماد نور و کهنسالی ایران و شمشیر نماد عدالت تفسیر شده است.

افزوده شدن شمشیر به نماد

یکی از اجزای بحث‌برانگیز این نماد، شمشیری است که در دوره‌ای متأخر به دست شیر اضافه شد. بررسی منابع تاریخی نشان می‌دهد نماد شیر و خورشید در دوره صفوی فاقد شمشیر بود و ریشه در سنت‌های نجومی و اسطوره‌ای داشت. ورود شمشیر از اواخر دوره زندیه و به طور مشخص در دوره قاجار رخ داد. در این دوره، با تفسیری شیعی، شیر به عنوان نماد حضرت علی(ع) و شمشیر به عنوان اشاره‌ای به ذوالفقار تعبیر شد و این ترکیب به نماد رسمی دولت قاجار تبدیل گردید.

منبع: برترین‌ها

اخبار سیاسی