نقاشی تاریخی پسران فتحعلی شاه قاجار پس از دو قرن چگونه مرمت شد؟

نقاشی تاریخی «پسران فتحعلی‌شاه» قاجار که از شاخص‌ترین آثار مکتب نقاشی قاجار محسوب می‌شود، پس از دو قرن و طی یک پروژه تخصصی در لندن مرمت شد. این اثر عظیم که دهه‌ها دچار آسیب‌های متعدد شده بود، اکنون شکوه و درخشش اولیه خود را بازیافته است.

جزئیات اثر تاریخی

این نقاشی رنگ و روغن با تزئینات طلا روی بوم، با ابعاد ۲۵۵ در ۴۴۰ سانتی‌متر، متعلق به اوایل قرن نوزدهم میلادی است و منسوب به عبدالله‌خان نقاش‌باشی، از نقاشان برجسته دوره قاجار، می‌باشد. اثر، ۲۴ شاهزاده قاجار را در سه ردیف هشت‌نفره به تصویر می‌کشد که با جامه‌های فاخر درباری و تاج یا عمامه، رو به سمت چپ ایستاده‌اند. نام و عنوان هر یک از شاهزادگان به خط عربی بر روی نقاشی نوشته شده است.

این تابلو در اصل بخشی از یک ترکیب سه‌گانه بوده که تالار اصلی یکی از کاخ‌های سلطنتی تهران را در دهه دوم قرن نوزدهم تزئین می‌کرده است. در بخش مرکزی این ترکیب، فتحعلی‌شاه بر تخت طاووس و در دو سوی آن، پسران و نوادگانش نقش شده بودند.

سفر اثر و مرمت تخصصی

این اثر که در دهه ۱۹۲۰ میلادی به مجموعه فردریک کلی بارتلت، هنرمند و مجموعه‌دار آمریکایی، راه یافته بود، در سال ۲۰۲۱ در حراج کریستیز لندن عرضه شد. پس از فروش، یک موزه بزرگ در آسیا آن را خریداری کرد و مسئولیت مرمت تخصصی آن به استودیو سایمون گیلسپی در لندن سپرده شد.

بررسی‌های اولیه تیم مرمت نشان داد این نقاشی طی دهه‌ها دچار مرمت‌های نادرست، پوشش‌های ضخیم و بازنقاشی‌های متعدد شده است. بوم اصلی که از سه قطعه به هم دوخته تشکیل شده بود، آسیب‌های ساختاری، ترک‌های گسترده، چین‌خوردگی و لایه‌های وارنیش تیره و ناهماهنگ داشت.

فرآیند پیچیده بازسازی

تیم مرمت با انجام آزمایش‌های دقیق، لایه‌های وارنیش و بازنقاشی‌های قدیمی را به تدریج حذف و ساختار بوم را تقویت کرد. پس از پاکسازی، تثبیت ساختاری و آسترکشی جدید، بخش‌های از دست رفته با دقت بازسازی و لکه‌گیری شد. با این حال، تیم مرمت تاکید کرد که اصالت تاریخی اثر در طول این فرآیند حفظ شده و از هرگونه بازسازی افراطی پرهیز شده است.

نتیجه این پروژه چندساله، بازگشت شکوه و درخشش یکی از مهم‌ترین اسناد تصویری دودمان قاجار و دربار فتحعلی‌شاه به تاریخ هنر ایران است.

منبع: w3.org

اخبار اجتماعی