ملکیان: چرا تندروها و متعصبان در جهان امروز شکست می‌خورند؟

مروری کوتاه بر سخنان مصطفی ملکیان

مصطفی ملکیان، فیلسوف و روشنفکر، در سخنرانی‌ای با عنوان «جایگاه اعتقاد بدون تعصب» که در کانال مدرسه علوم انسانی منتشر شده، به تحلیل سه دلیل مهم برای شکست تندروها و متعصبان در جهان معاصر پرداخته است.

دلیل اول: پایان انزوای اطلاعاتی

در گذشته، متعصب‌ها می‌توانستند مردم یک منطقه را در یک جهان‌بینی محدود نگه دارند، چرا که آنان از دنیای بیرون بی‌خبر بودند. اما امروز هیچ‌کس را نمی‌توان از بقیه دنیا جدا نگه داشت. همه از ادیان، فرهنگ‌ها و سبک‌های زندگی دیگر باخبرند. به گفته ملکیان، دیگر نمی‌شود کسی را قانع کرد که دین یا مذهبش بهترین است فقط به این دلیل که از دیگران بی‌خبر است. چشم و گوش مردم باز شده و تک‌گویی دیگر کارآمد نیست. او با اشاره به تاریخ چهل‌وپنج سال اخیر ایران می‌گوید که فاناتیسم موفق نبوده و هر تلاشی برای تحمیل یک سبک زندگی شکست خورده، زیرا مردم می‌بینند و مقایسه می‌کنند.

دلیل دوم: ارزش والای «گزینش» برای انسان مدرن

انسان امروز به گزینش به عنوان یکی از مهم‌ترین ارزش‌ها اهمیت می‌دهد. دیگر چیزی را صرفاً به دلیل ارث‌بری از نیاکان نمی‌پذیرد. گزینش‌گری به معنای آزادی است و انسان امروز می‌خواهد خودش انتخاب کند. هرچه گزینه‌های پیش رو بیشتر باشد، انتخاب دقیق‌تر خواهد بود. این منطق در انتخاب دین، سیاست، اقتصاد و حتی تربیت فرزند نیز صادق است. ملکیان تأکید می‌کند که هر چه گزینه‌ها بیشتر باشد، امکان فریب کمتر می‌شود. به همین دلیل کسانی که می‌خواهند انسان را محدود کنند، محکوم به شکست هستند.

دلیل سوم: رشد تفکر شخصی و نقادی

گزینش‌گری، ارزش تفکر را بالا برده است. مردم دیگر صرفاً آنچه را پدرانشان گفته‌اند، تکرار نمی‌کنند. تفکر شخصی رشد کرده و فکر، ذاتاً واگراست؛ اول گسترده می‌شود، سپس با نقادی هرس می‌شود تا اندیشه‌های گزیده‌تری باقی بماند. هر چه تفکر شخصی بیشتر شود، قدرت کسانی که می‌خواهند سبک زندگی واحدی را تحمیل کنند، کمتر می‌شود.

منبع: فرارو