مذاکرات ایران و آمریکا در مسقط؛ چرا این دور دشوارتر از بهار گذشته است؟
مروری کوتاه بر خبر
- سخنان مثبت علی باقری‌کنی (عراقچی) از «شروع خوب» و «ادامه کار» در مذاکرات مسقط.
- تحلیل دیپلمات پیشین: مذاکرات در حد «انتقال نقطه‌نظرات» بود و اختلاف در موضوعات قابل طرح وجود دارد.
- پنج مانع اصلی که این دور از مذاکرات را نسبت به بهار گذشته دشوارتر کرده است.
- تأکید ایران بر مذاکره صرفاً هسته‌ای و عدم مذاکره درباره موشک یا گروه‌های منطقه‌ای.
- عدم اظهارنظر محتوایی مقامات آمریکایی و انتظار برای واکنش تفصیلی ترامپ.
مروری بر روند مذاکرات
اظهارات علی باقری‌کنی (عراقچی)، معاون سیاسی وزیر خارجه ایران، پس از مذاکرات مسقط که از «شروع خوب»، «فضای بسیار خوب» و «ادامه کار» سخن گفت، موجب امیدواری شده است. با این حال، به گفته کوروش احمدی، دیپلمات پیشین، نتیجه این مذاکرات هنوز در هاله‌ای از ابهام قرار دارد. او در تحلیلی برای روزنامه شرق اشاره کرده که با توجه به عدم اظهارنظر محتوایی مقامات آمریکایی، به نظر می‌رسد کار عمدتاً در حد «انتقال نقطه‌نظرات» انجام شده و قرار است «در پایتخت‌ها مشورت‌هایی انجام و درباره چگونگی ادامه روند تصمیم‌گیری شود».
اختلاف در موضوعات و چارچوب گفت‌وگو
یکی از نکات کلیدی سخنان باقری‌کنی، اشاره به نیاز برای تدوین «چارچوب مورد توافق برای این گفت‌وگوها و موضوعات قابل طرح در جلسات بعدی» بود که گویای تفاوت رویکرد بین دو طرف است. او در گفت‌وگو با شبکه الجزیره نیز بر حق مسلم ایران برای غنی‌سازی و عدم مذاکره درباره برنامه موشکی تأکید کرد. این در حالی است که مقامات آمریکایی مانند ویتکاف و آنتونی بلینکن، از لزوم مذاکره درباره غنی‌سازی، اورانیوم غنی‌شده، موشک‌ها، «گروه‌های نیابتی» و حتی نحوه رفتار دولت ایران با مردمش سخن گفته‌اند. باقری‌کنی به صراحت اعلام کرد: «موضوع گفت‌وگوهای ما صرفا هسته‌ای است».
پنج مانع اصلی در مسیر توافق
تحلیل ارائه شده در این گزارش نشان می‌دهد حداقل پنج عامل، شرایط این دور از مذاکرات را نسبت به مذاکرات بهار گذشته دشوارتر کرده است.
سایه تهدید نظامی و نمایش قدرت
مذاکرات مسقط در شرایطی برگزار شد که سایه جنگ ۱۲روزه بر سر آن سنگینی می‌کرد. تجمع نیروهای آمریکایی در منطقه و پیگیری تز «تهدید نظامی معتبر» توسط ترامپ آشکار بود. حضور غیرمعمول فرمانده سنتکام در تیم آمریکایی نیز می‌توانست نشانه تأکید واشنگتن بر مسائل منطقه‌ای باشد. در مقابل، ایران نیز همزمان با پرده‌برداری از موشک خرمشهر ۴، پاسخی به این تهدیدها و نشان‌دهنده عدم تمایل به مذاکره در این حوزه بود.
تغییر موازنه اهرم‌ها
در بهار گذشته، مراکز غنی‌سازی در ایران فعال بودند و این یک اهرم مهم برای تهران محسوب می‌شد. تحولات هشت ماه گذشته ممکن است این ذهنیت را در طرف مقابل ایجاد کرده باشد که این‌بار اهرم‌های بیشتری دارد و ایران اهرم‌های کمتری.
گسترش موضوعات مورد اختلاف
برخلاف دور قبلی که توافق وجود داشت فقط غنی‌سازی در دستور کار باشد، این‌بار آمریکا دامنه موضوعات مورد مذاکره را به طور چشمگیری گسترش داده و مسائلی مانند موشک و گروه‌های منطقه‌ای را اضافه کرده که ایران به صراحت آنها را رد می‌کند.
دشواری مذاکره غیرمستقیم
به گفته باقری‌کنی، مذاکرات «به‌صورت غیرمستقیم» و با واسطه‌گری وزیر خارجه عمان انجام شد. این روش که در دور قبل نیز وجود داشت، به دلیل دشواری در تفهیم و تفاهم و زمان‌بر بودن، روند را طاقت‌فرسا می‌کند. برخی گزارش‌ها حاکی از برگزاری جلسات مستقیم بوده، اما مدیریت خبر و انتشار عکس‌های مجزا از هیئت‌ها نیز خود می‌توانسته منشأ حساسیت باشد.
ملاحظات داخلی و دیپلماسی عمومی
اظهارات مثبت مقامات ایرانی پس از هر دور مذاکرات، از دوره مرحوم امیرعبداللهیان یک رسم بوده است. آنها با توجه به جو داخلی و شرایط بازارها، سعی در امیدوار نگه‌داشتن جامعه و اقتصاد دارند. بنابراین، باید بین این اظهارات مثبت و واقعیت‌های میز مذاکره تفاوت قائل شد.
چشم‌انداز پیش‌رو
با توجه به شناخت از ترامپ، به نظر نمی‌رسد او انتظار مذاکراتی طولانی برای یک توافق تفصیلی مانند برجام ۱۵۹ صفحه‌ای را داشته باشد. اظهارات وزیر خارجه عمان نیز گویای مقدماتی بودن این گفت‌وگوها بود. در حال حاضر، موضع ایران روشن به نظر می‌رسد و کار تا آنجا که به تهران مربوط است، «تمام‌شده» ارزیابی می‌شود. پرسش اصلی این است که آیا ترامپ شرایط ایران را می‌پذیرد یا خیر. با توجه به ترفندهای زبانی معمول او، باید منتظر واکنش تفصیلی او و دیگر مقامات آمریکایی بود.
منبع: برترین‌ها
اخبار سیاسی