قلمزنی؛ هنر حکاکی قدرت و اندیشه بر فلز در تاریخ ایران
مروری کوتاه بر خبر
- قلمزنی از کهنترین هنرهای فلزی ایران با ریشههای پیش از اسلام است.
- در دوره ساسانی به ابزاری برای ثبت تصویر رسمی قدرت بدل شد.
- پس از اسلام، با گسترش نقوش هندسی و کتیبههای خوشنویسی معنویتر شد.
- دوره صفویه اوج انسجام فنی و زیباییشناختی این هنر محسوب میشود.
- این هنر همواره جایگاهی میان دربار و زندگی مردمی داشته است.
- در دوره معاصر با چالشهایی مانند کاهش شاگردان و تغییر ذائقه مواجه است.
قلمزنی از کهنترین هنرهای فلزی ایران بهشمار میآید که ریشههای آن به دوران پیش از اسلام بازمیگردد. این هنر همواره با ساختار قدرت، آیین و زندگی روزمره پیوند داشته و در ادوار مختلف تاریخی تحولات مفهومی و بصری چشمگیری را تجربه کرده است.
از مادها تا ساسانیان؛ هنر در خدمت قدرت
شواهد باستانشناسی نشان میدهد ایرانیان از دوران مادها و هخامنشیان به فنون تزئین فلزات آشنا بودهاند. در دوره ساسانی، قلمزنی به زبانی تصویری بدل شد که روایتگر اقتدار سیاسی، باورهای دینی و شکوه درباری بود. نقش شکارگاهها، پیکره شاهان و نمادهای آیینی بر ظروف نقره و فلزات گرانبها حک میشد و این آثار جایگاهی نمادین و نمایشی داشتند.
تحول پس از اسلام؛ از تصویرگری تا کلام مقدس
با ورود اسلام به ایران، قلمزنی دچار دگرگونی مفهومی و بصری شد. پرهیز از تصویرگری انسانی، زمینهساز گسترش نقوش هندسی، گیاهی و کتیبههای خوشنویسی شد. آیات قرآن، ادعیه و اشعار جای پیکرهها را گرفتند و قلمزنی به هنری عمیقاً معنوی بدل شد.
اوج در دوره صفوی
دوره صفویه را میتوان یکی از درخشانترین مقاطع قلمزنی ایران دانست. با حمایت حکومت و تمرکز کارگاههای هنری در شهرهایی چون اصفهان، این هنر به اوج انسجام فنی و زیباییشناختی رسید. آثار این دوره نشاندهنده بلوغ کامل و ظهور قلمزنان صاحب سبک است.
فنی، اجتماعی و اقتصادی؛ ابعاد مختلف یک هنر
از نظر فنی، قلمزنی هنری مبتنی بر شناخت عمیق فلزاتی چون مس، نقره و برنج است و به مهارت فردی و تجربه طولانی وابسته است. از بعد اجتماعی، این هنر جایگاهی میان دربار و زندگی مردمی داشته و در لایههای مختلف جامعه حضور داشته است. از منظر اقتصادی، قلمزنی با ارزش افزوده بالا اما زمانبر و پرهزینه است و بر کیفیت و اصالت بیش از تیراژ بالا تکیه دارد.
چالشهای معاصر و آینده
در دوره معاصر، قلمزنی با چالشهایی چون کاهش شاگردان، تغییر ذائقه مصرف و فشار بازار ارزانقیمت روبهرو است. با این وجود، ظرفیت تطبیق با نیازهای امروز از طریق تولید آثار کاربردی معاصر و آموزش اصولی وجود دارد.
منبع: imna.ir
سبک زندگی