فرش ایرانی از اوج ۵۰۰ میلیون دلاری به ۳۰ میلیون دلار سقوط کرد؛ آیا احیا ممکن است؟
- فرش ایرانی اکنون به ۶۱ کشور صادر میشود که امارات، آلمان و ژاپن مقاصد اصلی هستند.
مروری بر افول یک صنعت نمادین
صادرات فرش دستباف ایران در سال جاری به بیش از ۳۰ میلیون دلار رسیده است. این در حالی است که این صنعت در گذشته سهمی تعیینکننده در ارزآوری غیرنفتی کشور داشت. آمارهای مرکز ملی فرش ایران نشان میدهد از ابتدای سال جاری تاکنون، هزار و ۷۳۷ تن فرش دستباف به ۶۱ کشور صادر شده است. این رقم در مقایسه با دوران طلایی صادرات که گاه از مرز ۵۰۰ میلیون دلار نیز فراتر میرفت، حکایت از افولی تدریجی دارد.
فاصله معنادار با دوران اوج
نگاهی به آمارهای گذشته عمق این عقبنشینی را آشکار میکند. ارزش صادرات در سال ۱۳۹۶ به حدود ۴۲۶ میلیون دلار رسید. با تشدید تحریمها در دهه ۹۰، این روند نزولی شتاب گرفت. خروج آمریکا از برجام و تحریم مستقیم فرش ایرانی، ضربهای مهلک بود که صادرات را در سال ۱۳۹۸ به کمتر از ۷۳ میلیون دلار رساند. روند کاهشی ادامه یافت تا جایی که صادرات در سال ۱۴۰۳ به ۴۱.۷ میلیون دلار و در سال جاری به حدود ۳۰ میلیون دلار رسیده است.
نقشه جدید مقاصد صادراتی
با وجود کاهش شدید ارزش صادرات، فرش دستباف ایران کماکان به ۶۱ کشور جهان راه مییابد. پنج واردکننده اصلی این محصول در دوره فعلی به ترتیب عبارتند از: امارات متحده عربی، آلمان، ژاپن، چین و آفریقای جنوبی. حضور امارات در صدر بیشتر به نقش آن به عنوان هاب تجاری منطقه و مرکز صادرات مجدد مربوط میشود. بازارهای اروپایی مانند آلمان و بازارهای شرق آسیا مانند ژاپن، از مقاصد سنتی و باکیفیت فرش ایرانی باقی ماندهاند.
تولید در تنگنای صادرات
در بخش تولید، آمارها نشان از تداوم فعالیت دارند. رئیس مرکز ملی فرش ایران اعلام کرده که در ۱۰ ماهه سال ۱۴۰۴، حدود ۲ میلیون و ۴۳۰ هزار متر مربع فرش دستباف در کشور تولید شده است. این رقم حاکی از پویایی نسبی شبکه گسترده بافندگان، عمدتاً زنان در مناطق روستایی، علیرغم افزایش هزینههای تولید و نوسانات ارزی است. با این حال، فاصله بین ظرفیت تولید و امکان فروش در بازارهای جهانی به یک چالش بزرگ تبدیل شده است.
عوامل بحران و راههای پیشرو
کارشناسان مجموعهای از عوامل داخلی و خارجی را در کاهش صادرات مؤثر میدانند. تحریمها، نوسانات نرخ ارز، محدودیتهای بانکی و مشکلات نقلوانتقال ارز از یک سو، و ضعف در بازاریابی بینالمللی، نبود برندینگ منسجم و رقابت کشورهای دیگر از سوی دیگر، موقعیت فرش ایران را تضعیف کردهاند. بسیاری بر این باورند که اصلاح سیاستهای حمایتی، تسهیل فرآیندهای صادراتی و تمرکز بر بازاریابی دیجیتال و بازارهای نوظهور میتواند بخشی از جایگاه از دسترفته را احیا کند.
منبع: Mashreghnews
اخبار اقتصادی