عملیات کورتاژ: طرح کودتای نافرجام ارتش در آستانه پیروزی انقلاب چه بود؟

روایت‌هایی از آخرین روزهای حکومت پهلوی و تلاش برای اجرای کودتای نظامی علیه انقلاب اسلامی، موسوم به «عملیات کورتاژ»، منتشر شده است. این گزارش به روایت مرحوم صادق طباطبایی و اعترافات تیمسار قره‌باغی استناد کرده و جزئیاتی از تصمیمات امام خمینی(س)، دولت شاپور بختیار و ستاد ارتش در ۲۱ و ۲۲ بهمن ۱۳۵۷ ارائه می‌دهد.

طرح کودتا و واکنش امام

به گزارش گروه رسانه‌ای شرق، در روز ۲۱ بهمن ۱۳۵۷، با اعلام زودهنگام حکومت نظامی از ساعت ۴ بعدازظهر توسط فرمانداری نظامی، نگرانی از توطئه رژیم افزایش یافت. امام خمینی این اعلامیه را «خدعه و نیرنگ» خواندند و به مردم دستور دادند نه تنها آن را رعایت نکنند، بلکه به خیابان‌ها ریخته و تظاهرات را گسترش دهند. در همین حال، به شورای انقلاب اطلاع داده شد که ژنرال‌های ارتش با هماهنگی ژنرال هایزر، طرح کودتای «عملیات کورتاژ» یا «عملیات نجات» را تنظیم کرده‌اند.

شکست طرح در گرو حضور مردم

با گسترش تظاهرات، بسیاری از کلانتری‌ها تسلیم شدند. یک ستون ۳۰ دستگاه تانک به سرپرستی سرلشکر ریاحی متوقف شد و برخی تانک‌ها به تصرف مردم درآمد یا آتش زده شدند. شاپور بختیار در آخرین جلسه شورای امنیت ملی، دستور تیراندازی به مردم و اجرای طرح دستگیری رهبران مخالف را صادر کرد، اما برای اجرای این دستورات «خیلی دیر شده بود». حضور گسترده مردم در خیابان‌ها و سنگربندی، اجرای عملیات دستگیری را غیرممکن کرده بود.

از هم پاشیدن انسجام ارتش

تیمسار قره‌باغی در خاطرات خود می‌نویسد که تلاش‌هایش برای ارسال نیروی کمکی به «مسلسل‌سازی» که مورد حمله قرار گرفته بود، به نتیجه نرسید. بدنه ارتش حاضر به تیراندازی به مردم نبود و سران ارتش به دلیل بی‌اعتمادی نتوانستند هماهنگ عمل کنند. امام خمینی با اعلام لغو حکومت نظامی، مردم را تا صبح در خیابان‌ها نگه داشتند و روز بعد هجوم به پادگان‌ها آغاز شد.

فتوای رهایی‌بخش

در یکی از جلسات، موضوع پایبندی اعضای ارتش به قسم حفظ نظام شاهنشاهی مطرح شد. امام خمینی نظر دادند که این قسم «هیچ گونه وجه شرعی ندارد». متنی از سوی ایشان در ۲۲ بهمن ۱۳۵۷ منتشر شد که در آن تصریح شده بود: «قسم برای حفظ قدرت طاغوتی صحیح نیست و مخالفت با آن واجب است». این فتوا به عنوان یک جنگ روانی مؤثر علیه رژیم شاه عمل کرد.

منبع: sharghdaily.com