شیر و خورشید؛ نماد کهن ایرانی یا نشانه هویت شیعی؟
- نماد شیر و خورشید ریشهای چند هزار ساله در فرهنگ و هنر ایران دارد.
- ملا احمد نراقی تفسیری دینی از اجزای این نماد ارائه کرده است.
مروری کوتاه بر پیشینه نماد شیر و خورشید
بررسی متون تاریخی و ادبی ایران نشان میدهد نماد «شیر و خورشید» ریشهای عمیق و ایرانی دارد. این نشان پیش از تحولات سیاسی دورههای متأخر، در فرهنگ و هنر ایران حضوری دیرینه داشته و در طول قرنها معانی متنوعی یافته است. قدمت چند هزار ساله آن در آثار هنری کهن، این نماد را به یکی از کهنترین نشانههای هویتی در فلات ایران تبدیل کرده است.
معانی نمادین در فرهنگ ایرانی و اسلامی
از حیث معنایی، خورشید در فرهنگ ایرانی نشانه روشنایی، حیات و فروغ بوده و شیر نماد شجاعت، قدرت و دلیری به شمار میرفته است. در ادبیات فارسی، به ویژه در شاهنامه فردوسی، شیر بارها به عنوان نماد پهلوانی به کار رفته است. پس از گسترش اسلام و غلبه گرایش شیعی، این نشان معناهای تازهای نیز یافت. در فرهنگ شیعی، «اسد» از القاب امام علی(ع) است و تعبیر «اسدالله الغالب» جایگاهی شناختهشده دارد. حتی در اشعار مولوی ترکیب «شیر خدا» در ستایش امام علی(ع) دیده میشود.
تحولات تاریخی و بینالمللی
در دوره صفویه و در مواجهه سیاسی ـ نمادین با امپراتوری عثمانی که هلال ماه را به عنوان نشان خود برگزیده بود، حضور خورشید در نشان ایران معناهای هویتی و سیاسی تازهای یافت. بدین ترتیب، شیر و خورشید علاوه بر پیشینه باستانی، به نمادی از هویت ایرانِ شیعی نیز تبدیل شد. در عرصه بینالمللی، این نشان در قالب «جمعیت شیر و خورشید سرخ ایران» مورد شناسایی قرار گرفت و در کنار صلیب سرخ و هلال احمر، به عنوان نمادی رسمی پذیرفته شد.
تفسیر دینی و ظرفیت وحدتبخش
فقیه برجسته شیعه، ملا احمد نراقی، تفسیری دینی از این نشان ارائه میکند: شیر را مظهر امام علی(ع)، شمشیر را نماد ذوالفقار، و خورشید را نشانه فروغ اسلام میداند؛ تفسیری که بر ظرفیت وحدتبخش این نماد در میان مسلمانان تأکید دارد. با توجه به این پیشینه تاریخی، ادبی و دینی، شیر و خورشید را میتوان نشانهای فرهنگی دانست که در لایههای مختلف هویت ایرانی حضور داشته است.
منبع: Ettelaat
اخبار اجتماعی