شربت تریاک صادراتی؛ داروی نایاب کمپ‌ها یا کالای پررونق بازار سیاه؟

مروری بر یک سیاست درمانی بحث‌برانگیز

در اواخر دهه ۸۰، مسئولان حوزه مقابله با مواد مخدر تصمیم گرفتند برای کاهش درد معتادان تحت درمان در کمپ‌ها، نسبت به توزیع شربت تریاک (شبه‌مخدر) اقدام کنند. با این حال، این سیاست نه تنها به نتایج پیش‌بینیشده نرسید، بلکه امروز این محصول با برچسب «برای صادرات» در سطح شهرها و خارج از شبکه درمانی، خرید و فروش و مصرف می‌شود.

پرسش‌های بی‌پاسخ در میانه کمبود و وفور

علی غلامی، رئیس کانون پزشکان درمانگر اعتیاد کشور، وضعیت کنونی را اینگونه توصیف می‌کند: چگونه ممکن است مراکز درمان اعتیاد از آبان ماه با کمبود جدی دارو مواجه باشند و بسیاری هیچ سهمیه‌ای از شربت تنتور تریاک دریافت نکرده باشند، اما همین دارو با برچسب «برای صادرات» به وفور در بازار آزاد عرضه شود؟ وی با اشاره به اشباع بازار از این شربت، بر ابهام‌آمیز بودن عبارت «برای صادرات» روی شیشه‌های پلمب تاکید کرد.

ضعف نظارتی؛ الگویی تکراری؟

غلامی با اشاره به سابقه نشت گسترده داروهای دیگری مانند متادون و بوپرنورفین به بهانه صادرات، اظهار داشت که به نظر می‌رسد سازمان غذا و دارو در محاسبات و نظارت خود دچار اشکال جدی است. او همچنین به افزایش چشمگیر تولید داخلی داروی اکسی‌کدون و دسترسی آسان به آن در بازار آزاد به عنوان نمونه‌ای دیگر از این ضعف اشاره کرد.

از ترامادول تا ریتالین؛ زنجیره‌های نشت

رئیس کانون پزشکان درمانگر اعتیاد، افزایش شدید حجم تولید و دسترسی آسان به ترامادول را نشانه‌ای از ضعف کنترل چرخه توزیع دانست و گفت: این دارو با وجود خروج از چرخه ژنریک ایران، به بهانه صادرات در بازار داخلی توزیع می‌شود. وی همچنین به موضوع ریتالین اشاره کرد و گفت با وجود طرح نسخه الکترونیک، سامانه‌ها به گونه‌ای طراحی نشده‌اند که شفافیت واقعی ایجاد کنند و نشت دارو همچنان رخ می‌دهد.

درخواست شفافیت و تبعات منفی قاچاق

غلامی تاکید کرد که به نظر می‌رسد عمده نشت شبه‌مخدرها به بازار آزاد از حوزه تولید، پخش و به‌ویژه صادرات اتفاق می‌افتد، نه از مراکز درمان اعتیاد. او از دستگاه قضا و پلیس درخواست کرد آمار کشفیات داروهای صادراتی را شفاف اعلام کنند. وی همچنین هشدار داد که مراکز درمان اعتیاد از این نشت متضرر می‌شوند، زیرا وقتی بیمار می‌تواند دارو را به راحتی از بازار آزاد تهیه کند، دیگر به مراکز مراجعه نمی‌کند و خدمات درمانی آسیب می‌بیند.

منبع: Ettelaat