سفر عراقچی به دوحه پس از مذاکرات عمان؛ قطر به حلقه کلیدی دیپلماسی ایران تبدیل میشود؟
نکات کلیدی خبر
- عباس عراقچی بلافاصله پس از مذاکرات غیرمستقیم با آمریکا در عمان، عازم دوحه شد.
- این سفر از پیش برنامهریزی شده بود اما در بافتار جدید، پیامهای دیپلماتیک ویژهای دارد.
- قطر به عنوان کشوری با ارتباط همزمان با تهران و واشنگتن، نقشی کلیدی در میانجیگری منطقهای ایفا میکند.
- سفر نشاندهنده تلاش ایران برای گسترش شبکه دیپلماتیک و عدم محدود کردن مذاکرات به یک کانال است.
- این حرکت سیگنالی به واشنگتن مبنی بر لزوم در نظر گرفتن نقش و منافع بازیگران منطقهای است.
حرکت دیپلماتیک بلافاصله پس از مذاکرات
عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، بلافاصله پس از پایان نشست غیرمستقیم با نمایندگان آمریکا در مسقط، پایتخت عمان، راهی دوحه شد. این در حالی است که وی خود اعلام کرده بود طرفین راهی پایتختهای خود خواهند شد تا درباره ادامه مذاکرات تصمیمگیری کنند.
سفر عراقچی به قطر از پیش برای شرکت در هفدهمین نشست مجمع الجزیره تعیین شده بود. اما با توجه به دیدارهای جانبی با مقامات قطری و زمانبندی آن بلافاصله پس از گفتوگوهای جمعه در مسقط، معنای خاصی پیدا کرد. رایزنیهای او در قطر بیش از یک دیدار معمولی، نشاندهنده نقش فعال دوحه در بحرانزدایی منطقه و تلاش ایران برای گسترش شبکه میانجیگری فراتر از عمان است.
نقش بیبدیل قطر در معادلات منطقه
اهمیت این سفر وقتی بیشتر میشود که توجه داشته باشیم قطر در سالهای اخیر یکی از معدود کشورهای منطقه بوده که توانسته هم با تهران و هم با واشنگتن ارتباط برقرار کند و نقش پیامآور و میانجی در اختلافات منطقهای را ایفا نماید. رسانههای قطری و بینالمللی پیشتر نیز از تمایل دوحه برای حمایت از دیپلماسی در مذاکرات هستهای ایران و آمریکا سخن گفتهاند.
در بیانیه رسمی وزارت خارجه قطر درباره مذاکرات ایران و آمریکا در عمان، دوحه ضمن استقبال از گفتوگوها، بر «اهمیت گفتوگو بهعنوان گزینهای برای حل بحرانهای بینالمللی» و «تقویت امنیت و ثبات در منطقه» تاکید کرد. قطر همچنین پیش از این اعلام کرده بود که مذاکرات را مثبت و سازنده میداند و از نقش عمان بهعنوان میزبان قدردانی کرده است. این رویکرد، قطر را به حلقهای فعال در شبکه دیپلماسی منطقه بدل میکند.
پیامهای پنهان پشت یک سفر رسمی
سفر عراقچی به دوحه درست پس از مذاکرات عمان، چند پیام کلیدی دارد. نخست، نشاندهنده تمایل تهران برای گسترش فضای گفتوگو فراتر از کانال مستقیم با آمریکاست. به نظر میرسد عراقچی قصد دارد با کشورهایی که کانال ارتباطی با هر دو طرف دارند، رایزنی و فضای تفاهم را تقویت کند.
دوم، قطر به عنوان بازیگری که نقش میانجی در بحرانهایی مانند یمن، فلسطین و سوریه دنبال کرده، میتواند در انتقال پیام بین تهران و واشنگتن کمک کند. این امر میتواند از کاهش تنشها تا ایجاد چارچوبهای مطلوبتر برای ایران در مذاکرات هستهای موثر باشد.
سوم، این سفر نشانهای روشن است که تهران نمیخواهد مذاکرات را تنها در یک کانال حفظ کند و تلاش دارد از ظرفیتهای دیپلماتیک منطقه برای کسب امتیاز بیشتر در چانهزنیها و محدود کردن عرصه برای واشنگتن استفاده نماید.
سیگنالهایی برای واشنگتن و آینده مذاکرات
رسانههای غربی ضمن پوشش مذاکرات عمان، اذعان داشتهاند که با وجود فضای «مثبت»، اختلافات جدی بر سر مسائل کلیدی باقی است و لزوم دخیل کردن بازیگران منطقهای احساس میشود. در تحلیلی از رسانههای بینالمللی آمده که گفتوگوهای مسقط «با تنشها و اختلافات جدی همراه بوده است»، اما همه طرفها در تلاشاند به دیپلماسی ادامه دهند.
چنین تحلیلی معنای سفر عراقچی به دوحه را پررنگتر میکند: اگر مذاکرات مستقیم دشوار باشد، هر دو طرف میتوانند از نقش کشورهای میانجی مانند عمان، قطر و حتی عربستان سعودی برای تسهیل گفتوگوها بهره ببرند. سفر عراقچی به قطر حاکی از آن است که «حل چالشها» تنها در مسقط ممکن نیست و نیازمند حمایت و مدیریت منطقهای نیز هست. دوحه با ارتباطات خاص خود میتواند پلی برای این مسیر باشد.
این سفر همچنین سیگنال سیاسی به واشنگتن دارد که ایران قصد دارد از اهرمهای چندجانبه برای تقویت موقعیت خود استفاده کند. این رویکرد پیامی است که گفتوگوها باید با در نظر گرفتن منافع و نقش بازیگران منطقهای دنبال شود.
اخبار سیاسی