خیابان خیام تهران؛ سمبل اراذل و اوباش در عهد ناصری؟
مروری کوتاه بر خبر
- خیابان خیام تهران در گذشته با نام جلیلآباد شناخته میشد.
- این خیابان تا اواسط سلطنت ناصرالدینشاه، محل تجمع دزدان و اراذل و اوباش بود.
- اولین تشکیلات نظمیه (شهربانی) تهران در سال ۱۲۵۷ خورشیدی در این خیابان تأسیس شد.
- کنت دومونتفرت، اولین رئیس نظمیه تهران، با تشکیل پلیس متحدالشکل به مقابله با اشرار پرداخت.
- برکناری او به دنبال نهضت تنباکو و درخواست مردم برای حذف خارجیها از مناصب مهم اتفاق افتاد.
خیابان خیام، یکی از قدیمیترین معابر تهران، در دوران قاجار با نام جلیلآباد شناخته میشد. این خیابان باریک و پرپیچوخم، تا اواسط سلطنت ناصرالدینشاه، بهعنوان پناهگاه و محل تجمع اراذل و اوباش شهرت داشت. بیتوجهی کلانترهای محلات مجاور به این منطقه، باعث شده بود اشرار با خیال راحت به کارهای خلاف مشغول باشند. تأسیس اولین تشکیلات نظمیه تهران در سال ۱۲۵۷ خورشیدی در این خیابان، نقطهعطفی برای برقراری امنیت در پایتخت بود.
از جلیلآباد تا خیام؛ خیابانی با گذشتهای پرماجرا
بر اساس کتاب «طهران قدیم» نوشته جعفر شهری، خیابان جلیلآباد (خیام کنونی) در زمان ناصرالدینشاه، خیابانی باریک و هولناک توصیف شده است. بقایای این خیابان از شمال به اداره پست مرکزی در خیابان سپه (امام خمینی فعلی) میرسید و به سمت جنوب کشیده میشد. مسیر آن از چهارراه گلوبندک و بازار بزرگ تهران میگذشت و به میدان پاقاپق (محمدیه فعلی) منتهی میشد. این محور، بهویژه در قسمت غربی که نزدیک به محله سنگلج بود، محل اجتماع دزدان و اشرار بهشمار میرفت.
تولد نظمیه تهران در قلب آشوب
برای مقابله با این بینظمی، در سال ۱۲۵۷ خورشیدی، اولین تشکیلات منظم پلیسی با نام «نظمیه» در تهران ایجاد شد. اداره این نهاد نوپا، عمداً در خود خیابان جلیلآباد انتخاب شد تا برقراری امنیت در همین کانون آشوب، سرلوحه کار قرار گیرد. کنت دومونتفرت ایتالیایی، که به لقب «نظمالملک» مفتخر شد، بهعنوان اولین رئیس نظمیه تهران منصوب گردید.
اقدامات کنت دومونتفرت برای نظم بخشیدن به پایتخت
نظمالملک برای ساماندهی اوضاع، اقدام به جذب جوانان ۲۰ تا ۳۰ ساله و تجهیز آنان به لباسهای متحدالشکل و آموزشهای دقیق کرد. او با استقرار پلیسهای روز و شب در معابر، پشتبام بازارها و مساجد، به کنترل امور و دستگیری اراذل و اوباش پرداخت. این اقدامات مؤثر واقع شد و پس از مدتی، امنیت در شهر بهطور محسوسی بهبود یافت.
پایان مأموریت یک خارجی
با این حال، خارجی بودن کنت دومونتفرت برایش دردسرساز شد. در جریان نهضت تنباکو و قرارداد رژی، یکی از شروط اصلی مردم برای آشتی با ناصرالدینشاه، برکناری خارجیها از مناصب مهم مملکتی بود. این موضوع موجب برکناری او از ریاست نظمیه شد. اگرچه وی در ایران ماند و سالها بعد، در زمان احمدشاه در تهران درگذشت و در گورستان دولاب به خاک سپرده شد.
منبع: asriran.com
اخبار اجتماعی