جامعه ایران و بحران گفت‌وگو: چرا به جای حرف زدن، «کوفت‌وکوب» داریم؟

علیرضا شریفی‌یزدی، جامعه‌شناس، در گفت‌وگویی با فرارو به تحلیل فقدان فرهنگ گفت‌وگو در سپهر سیاسی و اجتماعی ایران پرداخت. او با اشاره به اتفاقات اخیر، بر این نکته تأکید کرد که جناح‌های مختلف نتوانسته‌اند میدان مشترکی برای گفت‌وگو بیابند و مجادلات اغلب با خشونت کلامی همراه است. شریفی‌یزدی ریشه این مشکل را در نهادهای اجتماعی مانند خانواده و مدرسه و همچنین در ساختار سیاسی فاقد احزاب واقعی می‌داند.

فقدان احزاب واقعی و بیگانگی با مردم

شریفی‌یزدی در این مصاحبه بیان کرد: «ما در ایران، حزب به‌معنی دقیق و علمی کلمه نداریم.» به گفته او، آنچه وجود دارد گروه‌های سیاسی هیئتی هستند که واژه حزب را به کار می‌برند، در حالی که حزب واقعی باید بتواند بخشی از جامعه را همراه کند و گفت‌وگو درباره مسائل مختلف را آغاز و تسری دهد. او افزود: «مادام‌که این تشکیلات سیاسی در درون خودشان گفت‌وگو نداشته و حتی توان برانگیختن افراد معدودی از یک جامعه را نیز ندارند، سخن گفتن از گفت‌وگوی بین‌احزبی قدری غیرواقع‌بینانه است.» این جامعه‌شناس تصریح کرد که این جریان‌ها با توده مردم بیگانه‌اند و منافع گروهی و حزبی در ایران امروز بر منافع ملی چیرگی دارد.

ریشه‌های جامعه‌شناختی: از خانه تا خیابان

او در توضیح وجوه جامعه‌شناختی مسئله گفت: «ما در ایران کوفت‌وکوب داریم اما گفت‌وگو نداریم.» شریفی‌یزدی این الگو را حاصل تربیت نادرست دانست: «در خانه هرکس بزرگتر است توی سر کوچکترها می‌زد؛ در مدرسه همدیگر را می‌زنند؛ در خیابان وقتی دو نفر تصادف می‌کنند در وهله اول همدیگر را می‌زنند و این‌ها یعنی اینکه ما توانایی گفت‌وگو را در خانه و مدرسه به فرزندانمان یاد نداده‌ایم.» به باور وی، مردم همچنین احساس می‌کنند حرف‌هایشان در زمان و مکان مناسب شنیده نمی‌شود و صاحبان قدرت هرگز گفت‌وگوی رودررویی با مردم را آغاز نکرده‌اند.

معضل فقدان اپوزیسیون و تأثیر آن بر فضای خارج از کشور

شریفی‌یزدی در پاسخ به پرسشی درباره توانایی گفت‌وگو در اپوزیسیون خارج از کشور، یکی از مشکلات اصلی را فقدان یک اپوزیسیون قوی عنوان کرد: «اتفاقا یکی از مشکلات ما این است که اپوزیسون نداریم. یعنی اگر یک اپوزیسیون قوی وجود داشت، یقینا دولت هم خودش را جمع می‌کرد. اما چون دولت اپوزیسیونی ندارد، درنتیجه چندان به لزوم گفت‌وگو واقف نیست.» او درباره ایرانیان خارج از کشور افزود: «به‌هرحال اپوزیسیون خارج از ایران هم از مریخ نیامده‌اند. ما در کشورمان پیشینه مشخصی از دموکراسی نداریم. درنتیجه خارج‌نشینان ایران نیز همین مردم خود ما هستند و طبیعی است که توی سر هم بزنند.»

راه حل: یک تغییر فرهنگی

این جامعه‌شناس در پایان تأکید کرد که حل این معضل نیازمند یک تحول فرهنگی است: «به‌هرحال ما تا به‌شکل فرهنگی مسئله گفت‌وگو را حل نکنیم، این وضعیت چه در داخل و چه خارج از ایران ادامه خواهد داشت.» او همچنین اشاره کرد که بسیاری از فعالان سیاسی خارج از کشور متأثر از فضای چپ‌زده دوره‌هایی از تاریخ ایران هستند و درکی از پویایی جامعه امروز ایران ندارند.

منبع: فرارو

اخبار سیاسی