اسطرلاب هزارساله مسلمانان اسپانیا چگونه به یک مغازه دست‌دوم‌فروشی در اسکاتلند رسید؟

کشف یک گنج علمی در یک مغازه عتیقه‌فروشی

مروری کوتاه بر خبر: یک ابزار علمی نادر و تاریخی، اسطرلابی از جنس برنج که در اسپانیای اسلامی قرن یازدهم ساخته شده، پس از سفری غیرمنتظره، اکنون در موزه ملی اسکاتلند نگهداری می‌شود. این شیء ارزشمند که زمانی از یک مغازه دست‌دوم‌فروشی در ادینبرو خریداری شد، امروز به عنوان یکی از قدیمی‌ترین اسطرلاب‌های امضاشده و تاریخ‌دار اروپا شناخته می‌شود.

هویت و تاریخچه اسطرلاب

این اسطرلاب پیچیده در سال ۴۱۷ هجری قمری (مصادف با ۱۰۲۶-۱۰۲۷ میلادی) در شهر کوردوبا توسط سازنده‌ای مشهور به نام محمد بن الصفّار ساخته شده است. در آن زمان، اسپانیا تحت حکومت اسلامی خلافت کوردوبا و با نام الاندلس شناخته می‌شد. این ابزار به عنوان یک مدل دوبعدی از آسمان عمل می‌کرد و به منجمان امکان مشاهده، محاسبه و پیش‌بینی موقعیت خورشید و ستارگان را می‌داد. اسطرلاب‌ها در دوران پیش از تلسکوپ، ابزارهایی ضروری برای تعیین زمان، ناوبری، ستاره‌شناسی و حتی طالع‌بینی بودند.

سفر عجیب از الاندلس تا اسکاتلند

مسیر رسیدن این اثر به موزه‌های ملی اسکاتلند، داستانی جذاب دارد. این اسطرلاب در سال ۱۹۵۹ توسط جیمز اچ. فار، مالک یک گاراژ و کلکسیونر پرکار در ادینبرو، به موزه اهدا شد. فار در سال ۱۹۶۰ فاش کرد که این شیء تاریخی را از یک فروشگاه دست‌دوم‌فروشی در منطقه لان‌مارکت ادینبرو خریداری کرده است. پس از امانت دادن به موزه بریتانیا، این اثر اکنون به محل اصلی خود در موزه ملی اسکاتلند در ادینبرو بازگشته و به نمایش گذاشته شده است.

نماد پیوند علم، تاریخ و فرهنگ

دکتر ربکا هیگیت، سرپرست بخش علم در موزه‌های ملی اسکاتلند، با اشاره به هزارمین سالگرد ساخت این اسطرلاب، بر اهمیت ماندگار آن تأکید کرد. او گفت: «این اثر به ما نشان می‌دهد که دانشمندان اولیه چگونه ستارگان را مشاهده می‌کردند و کمک می‌کند بفهمیم یادگیری گذشته چگونه شکل‌دهنده جهان مدرن بوده است.» این اسطرلاب نه تنها یک ابزار علمی تاریخی، بلکه گواهی بر پیشرفت‌های نجومی در تمدن اسلامی و نمادی از پیوند عمیق علم، تاریخ و فرهنگ است.

منبع: Hamshahrionline