استرس مزمن؛ فرسایش خاموش روح و جسم از نگاه روان‌شناسی و طب سنتی

استرس و اضطراب از پدیده‌های جدایی‌ناپذیر زندگی مدرن هستند که در صورت تداوم و نبود مدیریت صحیح، سلامت انسان را در ابعاد روانی و جسمی تحت تأثیر قرار می‌دهند. این گزارش به بررسی تأثیرات استرس مزمن از دو منظر روان‌شناسی و طب سنتی می‌پردازد و راهکارهای کنترل آن را مرور می‌کند.

استرس مزمن از نگاه روان‌شناسی

زهره سادات کاظمی، روان‌شناس و مشاور تربیتی، استرس و اضطراب مزمن و کنترل‌نشده را تهدیدی جدی برای سلامت روح و روان می‌داند. به گفته وی، در این حالت فرد به طور مداوم در وضعیت هشدار باقی می‌ماند و سیستم عصبی فرصت بازگشت به تعادل را پیدا نمی‌کند. تداوم این وضعیت به تدریج توان سازگاری روانی را کاهش داده و زمینه‌ساز بروز اختلالات روان‌شناختی می‌شود.

یکی از مهم‌ترین پیامدهای استرس مزمن، افزایش خطر ابتلا به افسردگی است. اضطراب طولانی‌مدت باعث خستگی ذهنی، احساس درماندگی و کاهش انگیزه می‌شود. همچنین تمرکز و حافظه تحت تأثیر قرار گرفته و عملکرد تحصیلی، شغلی و روابط اجتماعی مختل می‌شود. از نظر هیجانی نیز استرس کنترل‌نشده باعث بی‌ثباتی عاطفی، تحریک‌پذیری و عصبانیت زودهنگام می‌شود.

پیوند ناگسستنی استرس با سلامت جسم از دیدگاه طب سنتی

بهنام یوسفیان، پزشک و متخصص طب سنتی، معتقد است استرس و اضطراب مزمن باعث برهم خوردن تعادل مزاجی بدن می‌شوند. فشارهای روانی طولانی‌مدت می‌توانند موجب غلبه صفرا یا سودا و ایجاد حرارت یا خشکی غیرطبیعی در بدن شوند. این تغییرات مزاجی زمینه‌ساز ضعف عمومی بدن و کاهش توان ترمیم طبیعی اندام‌ها می‌شود.

یکی از نخستین اندام‌های تحت تأثیر، دستگاه گوارش است. اضطراب باعث ضعف هضم، نفخ، سوءهاضمه و بی‌نظمی اشتها می‌شود. استرس کنترل‌نشده همچنین بر قلب و عروق تأثیر گذاشته و می‌تواند موجب افزایش حرارت قلب، تپش و بی‌قراری شود. از نگاه طب سنتی، آرامش روانی یکی از ارکان اصلی حفظ سلامت قلب به‌شمار می‌آید.

راهکارهای کنترل و مدیریت استرس

هر دو دیدگاه روان‌شناسی و طب سنتی بر لزوم راهکارهای چندبعدی برای مدیریت استرس تأکید دارند. از منظر روان‌شناسی، آموزش مهارت‌هایی مانند تنظیم هیجان، حل مسئله، ذهن‌آگاهی و بازسازی شناختی نقش مهمی دارد. فعالیت بدنی منظم، تنفس عمیق، خواب کافی و کاهش محرک‌های استرس‌زا نیز به بازگرداندن تعادل روانی کمک می‌کنند.

طب سنتی برای کنترل اثرات جسمی استرس، بر اصلاح سبک زندگی تأکید ویژه‌ای دارد. رعایت نظم در خواب و غذا، پرهیز از پرخوری یا گرسنگی طولانی و مصرف غذاهای متناسب با مزاج از اصول اساسی هستند. استفاده از خوراکی‌های آرام‌بخش، پیاده‌روی ملایم، ماساژ و مصرف گیاهان دارویی آرام‌بخش نیز توصیه می‌شود.

خواب؛ حلقه گمشده چرخه معیوب استرس

اختلالات خواب یکی از پیامدهای مهم استرس مزمن است که به‌طور مستقیم سلامت جسمی را تهدید می‌کند. از دیدگاه روان‌شناسی، کم‌خوابی عاملی برای تشدید اضطراب، کاهش تحمل روانی و افزایش حساسیت هیجانی است. از نگاه طب سنتی نیز اضطراب با افزایش خشکی مغز و حرارت بدن، مانع خواب عمیق می‌شود. این چرخه معیوب، فشار روانی را هر روز عمیق‌تر می‌کند.

منبع: imna.ir

سلامت