از «ستارخان» تا «پهلوانان نمی‌میرند»؛ کدام نقش‌های ماندگار عنایت بخشی را به یاد دارید؟

دقایقی پیش خبر درگذشت عنایت بخشی، بازیگر پیشکسوت سینما و تلویزیون منتشر شد. او که به دلیل شمایل خاصش اغلب در نقش‌های آنتاگونیست ظاهر می‌شد، در طول نیم قرن فعالیت هنری با کارگردانان مطرحی همکاری کرد. از ابراهیم گلستان و بهرام بیضایی تا علی حاتمی، امیر نادری، مسعود کیمیایی، داریوش مهرجویی و داوود میرباقری. در میان بازی‌های متعددش، شش نقش برجسته وجود دارد که برخی از آن‌ها حتی از تصویر کلیشه‌ای او فاصله داشتند.

ستارخان (۱۳۵۱)؛ باقرخان در کنار علی نصیریان

این فیلم علی حاتمی یکی از برجسته‌ترین آثار سینمای ایران درباره مشروطه‌طلبی است که با بازی علی نصیریان و عنایت بخشی ماندگار شد. بخشی در این اثر شخصیت «باقرخان» را در کنار ستارخان (علی نصیریان) ایفا کرد. فیلم مدت کوتاهی روی پرده بود و در گیشه شکست خورد. روزنامه‌های آن زمان پر از انتقادات مورخان درباره اشتباهات تاریخی فیلم بود. علی حاتمی بعدها گفت تاریخ را به شیوه‌ای که می‌پسندد روایت می‌کند.

تنگسیر (۱۳۵۲)؛ نماد بی‌عدالتی ساختاری

در فیلم امیر نادری، بخشی نقش «نایب» را بازی کرد. در «تنگسیر» که خط داستانی قوی دارد، شخصیت‌های فرعی بیشتر به مثابه کاراکترهای جمعی جامعه ظلم‌پذیر معرفی می‌شوند. نقش «نایب» باید سنگینی بی‌عدالتی ساختاری را منتقل می‌کرد، نه پیچیدگی درونی یک قهرمان فردی. این شخصیت‌ها نماد قدرت‌های اجتماعی و ساختارهای رسمی بی‌عدالتی در جامعه بومی جنوب ایران بودند.

گوزن‌ها (۱۳۵۳)؛ صاحبخانه در یک اثر نمادین

فیلم «گوزن‌ها» مسعود کیمیایی از مهم‌ترین آثار سینمای ایران قبل از انقلاب است. عنایت‌الله بخشی در این فیلم در نقش صاحبخانه حضور داشت و کنار چهره‌هایی مثل بهروز وثوقی و فرامرز قریبیان بازی کرد. قدرت روایت اجتماعی و نمادین فیلم در کل گروه بازیگری نهفته بود. بازی بخشی در چارچوب بازنمایی اجتماع طبقه فرودست قرار می‌گیرد؛ نقشی که باید واقعیت‌های روزمره را نشان دهد.

سناتور (۱۳۶۲)؛ نزدیکان شبکه فساد

فیلم «سناتور» ساخته مهدی صباغ‌زاده درباره استواری است که مقدار زیادی هرویین متعلق به یک سناتور را کشف می‌کند. عنایت بخشی در این فیلم نقش یکی از نزدیکان سناتور را بازی می‌کند. تمرکز درام روی شخصیت اصلی (مامور حقگو) و تقابل او با فساد پنهان شبکه سناتورهاست. حضور بازیگرانی مثل بخشی در نقش‌های مکمل، برای به تصویر کشیدن بستر نظام‌مند فساد بود.

ترن (۱۳۶۶)؛ مأمور متوقف کننده قطار

در فیلم «ترن» امیر قویدل که در زمستان ۱۳۵۷ می‌گذرد، بخشی نقش مأموری را بازی می‌کند که سعی دارد قطار سوخت‌رسان را که مسیرش به سمت شمال تغییر کرده، متوقف کند. این اولین بار نبود که بخشی نقش یک مأمور حکومتی را بازی می‌کرد؛ پیش از این در فیلم «سناتور» نیز چنین نقشی داشت. در نهایت مرد لکوموتیوران در حالی که به مقصد رسیده، کشته می‌شود.

پهلوانان نمی‌میرند (۱۳۷۶)؛ حسین قلیچ خاطره‌انگیز

سریال «پهلوانان نمی‌میرند» به کارگردانی و نویسندگی حسن فتحی، از پاییز ۱۳۷۶ تا تابستان ۱۳۷۷ پخش شد و به سریالی خاص و خاطره‌انگیز تبدیل گشت. بازی عنایت بخشی در نقش «حسین قلیچ» از نظر قدرت حضور و تیپ‌سازی قابل اعتنا بود، اگرچه از منظر شخصیت‌پردازی چندلایه، محدود ماند. پایان معماگونه این سریال بینندگان را غافلگیر کرد.

منبع: برترین‌ها

چهره ها