آیا ردصلاحیت‌های گسترده، انتخابات شوراها را به سمت نظارت استصوابی می‌برد؟

مروری بر انتقاد از ردصلاحیت‌ها

انتقاد یک روزنامه اصلاح‌طلب از روند ردصلاحیت‌های گسترده در آستانه انتخابات شورای شهر هفتم مطرح شده است. این در حالی است که انتظار می‌رفت پس از اعتراضات دی‌ماه و تجربه جنگ ۱۲‌روزه، حاکمیت در نحوه مواجهه با عرصه‌های مشارکت سیاسی بازنگری کند. با این حال، روند بررسی صلاحیت‌ها در این دوره نشان می‌دهد که آن انتظار، دست‌کم فعلاً، برآورده نشده است.

گستردگی ردصلاحیت‌ها و تغییر ماهیت رقابت

هم اکنون هم اصلاح‌طلبان با ردصلاحیت گسترده رو به رو هستند و هم چهره‌های طیف‌های مختلف اصولگرا در لیست ردصلاحیت‌شدگان قرار دارند. همین گستردگی طیف ردصلاحیت‌شدگان، ماجرا را از یک رقابت جناحی فراتر برده و به نشانه‌ای از نوعی انقباض ساختاری در عرصه سیاست محلی تبدیل کرده است.

سرایت الگوی نظارت سخت‌گیرانه به شوراها

در انتخابات مجلس، نظارت استصوابی شورای نگهبان سال‌هاست به یک سازوکار تثبیت‌شده تبدیل شده است. اما انتخابات شوراها از ابتدا در ساختاری متفاوت تعریف شد و بررسی صلاحیت‌ها بر عهده هیات‌های اجرایی و نظارت محلی بود. اکنون ردصلاحیت‌های گسترده، این تصور را تقویت کرده که نوعی «الگوی نظارت سخت‌گیرانه» یا به زبان ساده‌تر «نظارت استصوابی» به این انتخابات نیز سرایت کرده است.

معیارهای فراجناحی و تأثیر بر مشارکت

حذف همزمان اصلاح‌طلبان و اصولگرایان منتقد، نشان می‌دهد که معیارها صرفاً جناحی نیست، بلکه نوعی حساسیت نسبت به هرگونه فاصله‌گذاری انتقادی با رویکردهای رسمی وجود دارد. پرسش مهم، سرنوشت مشارکت عمومی است. تجربه‌های پیشین نشان داده‌اند که هرچه رقابت محدودتر و نتیجه از پیش قابل پیش‌بینی‌تر باشد، انگیزه رای‌دهندگان برای حضور کاهش می‌یابد.

تبعات بر کیفیت حکمرانی شهری

شوراها به دلیل تماس مستقیم با زندگی روزمره مردم، از حمل‌ونقل و آلودگی هوا گرفته تا ساخت‌وساز و خدمات شهری، می‌توانستند عرصه‌ای برای احیای مشارکت باشند. اما اگر شهروندان احساس کنند گزینه‌های واقعی برای انتخاب در اختیار ندارند، صندوق رای نیز کارکرد خود را بیش از پیش از دست می‌دهد. شوراهایی که از رقابت متنوع شکل نمی‌گیرند، در معرض خطر همصدایی بیش از حد و فقدان نظارت درونی قرار می‌گیرند. اظهارات اخیر مهدی چمران، رییس شورای شهر تهران مبنی بر اینکه «کشته اعتراضات نداریم و همه محارب بودند» با انتقادات جدی مبنی بر فاصله معنی‌دار شورای شهر فعلی با واقعیات و مطالبات شهری مواجه شده است.

منبع: Sharghdaily