آیا دیپلماسی میتواند ایران و آمریکا را از لبه جنگ دور کند؟
مروری کوتاه بر خبر
- توافق هستهای ۲۰۱۵ از نماد امید به فرصتی از دسترفته تبدیل شده است.
- بنبست فعلی ناشی از بیاعتمادی متقابل و تفسیرهای مختلف از «روح توافق» است.
- کشورهای عربی منطقه اکنون از جنگ هراس دارند و این یک عامل مهارکننده تنش است.
- ترامپ تحت فشار نتانیاهو برای رویارویی مستقیم با ایران قرار دارد.
- احساس سرخوردگی در ایران از عدم پایبندی غرب به تعهداتش تغذیه میشود.
تحلیلگر ارشد مسائل خاورمیانه در روزنامه القدس العربی در گزارشی به بررسی بنبست دیپلماتیک فعلی میان ایران و آمریکا پرداخته است. توافق هستهای ۲۰۱۵ که زمانی نماد گشایش تاریخی بود، امروز به فرصتی از دسترفته شباهت دارد. بازی فرساینده تحریم و غنیسازی، تفسیرهای متضاد از توافق و بیاعتمادی عمیق، مانع هرگونه پیشرفت شدهاند. در این میان، تغییر موضع کشورهای عربی منطقه و ترس مشترک از جنگ به عنوان یک ترمز اضطراری عمل میکند.
زمان به مثابه سلاح؛ بازی دوگانه تحریم و غنیسازی
امروز، چه در رایزنیهای مسقط در سال ۲۰۲۶ و چه در مذاکرات پیشین وین در سال ۲۰۲۰، نشانهای ملموس از پیشرفت دیده نمیشود. طرفهای غربی با تشدید تحریمها سعی در مدیریت زمان به زیان ایران دارند و تهران نیز متهم است از همین فاصله برای پیشبرد برنامه هستهای خود استفاده میکند. هر یک از طرفین، دیگری را مسئول بنبست کنونی میداند. ایران وفاداری به تعهدات فنی توافق را مطرح میکند و غرب، به ویژه آمریکا، بر تغییر رفتار منطقهای ایران به عنوان «روح توافق» تأکید دارد.
اجماع نانوشته علیه جنگ؛ ترمز اضطراری خاورمیانه
اگرچه شکافهای میان ایران و بسیاری از پایتختهای عربی هنوز پابرجاست، یک درک مشترک و نانوشته در حال شکلگیری است: لغزش به سوی جنگ، هیچ برندهای نخواهد داشت. این اجماع حداقلی، امروز به یکی از معدود عوامل مهارکننده تنش تبدیل شده است. این تغییر موضع در اظهارات اخیر دونالد ترامپ نیز مشهود است، جایی که او اذعان کرد متحدان منطقهایاش وی را قانع کردهاند از گزینه حمله نظامی به ایران عقبنشینی کند.
از «توافق بد» تا بیاعتمادی مزمن
فضای عدم قطعیت پس از توافق، با روی کار آمدن دونالد ترامپ و سپس جو بایدن، به رکودی مزمن تبدیل شد. منطق «یک توافق بد، بهتر از نبود توافق است» که در زمان امضای برجام مطرح شد، نتوانست تردیدها را از بین ببرد و امروز به عنوان یکی از ریشههای بیاعتمادی متقابل خودنمایی میکند. احساس سرخوردگی در ایران، از پیامدهای عقبنشینی غرب از تعهداتش و وعدههای عملی نشده باراک اوباما تغذیه میشود.
چرخش خاموش جهان عرب و فشار بر ترامپ
مهمترین متغیر دگرگونشده، موضع کشورهای عربی منطقه است. حدود یک دهه پیش، بسیاری از آنان با نزدیکی ایران و آمریکا مخالف بودند، اما امروز از جنگ فراگیر و آشوبزا واهمه دارند. در طرف مقابل، ترامپ خود را در موقعیتی دشوار میبیند؛ او زیر فشار بیوقفه بنیامین نتانیاهو برای رویارویی مستقیم با ایران قرار دارد. اگرچه برخی وقوع جنگ را به دلیل پیامدهای غیرقابل کنترل بعید میدانند، دیدگاههای دیگری بر اجتنابناپذیر بودن تقابل تاکید دارند، چرا که هیچیک از طرفین نمیخواهد به عنوان بازیگری که عقبنشینی کرده، ظاهر شود.
منبع: فرارو
اخبار سیاسی