آیا امنیت ملی ایران با «تابو» بودن تحلیلهای امنیتی تضعیف میشود؟
مروری کوتاه بر خبر
- یک پژوهشگر با اشاره به یادداشتی در روزنامه شرق، بر لزوم انتشار عمومی تحلیلهای امنیتی (نه اطلاعات محرمانه) تاکید کرده است.
- تجربه کشورهایی مانند آمریکا، آلمان، بریتانیا و سوئد نشان میدهد شفافیت تحلیلی به بهبود تصمیمگیری و افزایش اعتماد عمومی منجر شده است.
- در این کشورها، گزارشهای دورهای نهادهای امنیتی در معرض نقد دانشگاهها، پارلمان و اتاقهای فکر مستقل قرار میگیرد.
- نویسنده هشدار میدهد انحصار تحلیل در نهادهای امنیتی ایران، باعث تکرار خطا، کاهش یادگیری و فاصله گرفتن امنیت از واقعیتهای اجتماعی شده است.
- تاکید شده که در ایران، موضوع امنیت به یک «تابو» تبدیل شده و گفتوگو درباره آن مداخلهجویانه تلقی میشود.
سمیرا فرخمنش، پژوهشگر سیاستگذاری امنیتی، در تحلیلی به ضرورت انتشار عمومی تحلیلهای امنیتی (در مقابل اطلاعات محرمانه) پرداخته است. او با استناد به تجربه موفق کشورهای دیگر، استدلال میکند که شفافیت در این حوزه نه تنها امنیت ملی را تضعیف نمیکند، بلکه با قرار گرفتن در معرض نقد، به عقلانیتر و پایدارتر شدن آن کمک میکند. در مقابل، او هشدار میدهد که انحصار تحلیل در نهادهای امنیتی ایران و «تابو» بودن گفتوگو درباره امنیت، منجر به تکرار خطا و فاصله گرفتن سیاستها از واقعیتهای اجتماعی شده است.
ضرورت تفکیک اطلاعات از تحلیل
این تحلیل در تایید یادداشت دکتر کیومرث اشتریان در روزنامه شرق نوشته شده و بر تفاوت میان «اطلاعات» امنیتی (که باید محرمانه بماند) و «تحلیل» امنیتی تاکید دارد. نویسنده معتقد است اگر تحلیلهای حوزه امنیتی در معرض نگاه و نقد کارشناسان خارج از حاکمیت قرار نگیرند، به تدریج دچار خطاهای شناختی و تشخیصی خواهند شد. این انحصار، فرصت یادگیری از خطاها و به چالش کشیدن فرضیات اولیه را از سیاستگذاران سلب میکند.
تجربه جهانی: از آمریکا تا اسکاندیناوی
نویسنده برای اثبات ادعای خود به تجربههای جهانی اشاره میکند:
– **ایالات متحده:** نهادهایی مانند دفتر مدیر اطلاعات ملی (DNI) گزارشهای تحلیلی غیرمحرمانه منتشر میکنند. پس از حادثه ۱۱ سپتامبر، پذیرش خطاهای موجود در این گزارشها منجر به اصلاحات ساختاری گسترده شد. تحلیلهای امنیتی در آمریکا وارد فضای آکادمیک و مجالس قانونگذاری میشوند.
– **اروپا:** در آلمان، سازمان اطلاعات داخلی (BFV) گزارشهای سالانه تحلیلی منتشر میکند. در بریتانیا، اسناد راهبرد امنیت ملی به صورت عمومی در اختیار پارلمان قرار میگیرد. دولت فرانسه نیز اسناد راهبردی خود را درباره تروریسم و تهدیدات داخلی منتشر میکند. در سوئد، سرویس امنیتی (SAPO) گزارشهای سالانهای را درباره تهدیدات داخلی و خارجی در دسترس عموم قرار میدهد.
نتیجه چنین رویکردی در این کشورها، افزایش کیفیت تصمیمگیریها و سطح بالای اعتماد عمومی به نهادهای امنیتی عنوان شده است.
نقش اتاقهای فکر مستقل
در کشورهای توسعهیافته، اندیشکدهها و اتاقهای فکر مستقل (مانند Rand یا Brookings) نقش فعال و بیتعارفی در نقد سیاستگذاریهای امنیتی دارند. این نقدها به عنوان «تهدید» تلقی نمیشود، بلکه به کاهش درصد خطا در سیاستها و ایجاد یک سیستم چندصدایی کمک میکند. نویسنده اشاره میکند که اگرچه در ایران نیز اندیشکدههای متعددی وجود دارند، اما تفاوت در نقش حاشیهای آنها در فرآیند سیاستگذاری است.
هشدار درباره وضعیت ایران
نویسنده معتقد است در ایران، امنیت یک «تابو» است و گفتوگو درباره موضوعات مرتبط با آن، مداخلهجویانه تلقی میشود. به گفته او، تحلیلها یا در حالت محرمانه باقی میمانند و تنها هنگام بروز بحران افشا میشوند، یا خارج از حلقه سیاستگذاران، رنگ و بوی سیاسی و جناحی به خود میگیرند. این وضعیت باعث کاهش یادگیری، تکرار الگوهای ناکارآمد و ایجاد شکاف بین جامعه، نخبگان و سیاستگذاران میشود. در نهایت، امنیت به مقولهای تبدیل میشود که از واقعیتهای اجتماعی فاصله میگیرد.
منبع: asriran.com
اخبار سیاسی