کم‌خوابی و دیرخوابیدن؛ آیا واقعاً خطر ابتلا به دیابت نوع ۲ را افزایش می‌دهد؟

دکتر علیرضا استقامتی، فوق‌تخصص غدد و متابولیسم و عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی تهران، در گفت‌وگویی علمی به ارتباط مستقیم بین الگوهای نامناسب خواب و افزایش خطر ابتلا به دیابت نوع ۲ پرداخته است. این گزارش به مکانیسم این ارتباط و هشدارهای متخصص می‌پردازد.

ارتباط علمی خواب و دیابت

دکتر علیرضا استقامتی می‌گوید: «ابتلا به دیابت تک‌فاکتور نیست و عوامل متعددی در ابتلا به آن نقش دارند، اما از نظر علمی ثابت شده که هم کیفیت خواب و هم کمیت خواب و هم زمان خوابیدن و بیدار شدن می‌تواند روی بهداشت و سلامت فرد اثر بگذارد.» وی تأکید کرد: «افرادی که کمیت و کیفیت خواب مناسبی ندارند، به دلیل افزایش مقاومت بدن نسبت به انسولین و کاهش حساسیت سلول‌ها به این هورمون، بیشتر در معرض ابتلا به دیابت نوع ۲ قرار دارند. این موضوع از نظر علمی و به ‌طور قطعی ثابت شده است.»

کمیت، کیفیت و زمان خواب؛ سه فاکتور خطر

رئیس بخش غدد بیمارستان امام خمینی تهران ابعاد مختلف این خطر را شرح می‌دهد: «ما در ۲۴ ساعت به حداقل ۶ تا ۷ ساعت خواب نیاز داریم و اگر کسی این میزان خواب را نداشته باشد، مستعد ابتلا به خیلی از بیماری‌ها ازجمله دیابت می‌شود. از طرفی زمان خواب و زمان بیداری هم در ابتلا یا عدم ابتلا تأثیر دارد. یعنی کسانی که زودتر می‌خوابند و زودتر از خواب بیدار می‌شوند، کمتر از کسانی که دیر می‌خوابند و دیر هم بیدار می‌شوند، مستعد ابتلا به این بیماری هستند.»

مکانیسم تأثیر کم‌خوابی بر ابتلا به دیابت

اما این ارتباط چگونه ایجاد می‌شود؟ دکتر استقامتی توضیح ساده‌ای ارائه می‌دهد: «اختلال در خواب (شامل کم‌خوابی، همیشه دیر خوابیدن، دیر بیدار شدن، خواب سطحی و …) باعث مقاومت بدن به انسولین می‌شود. لوزالمعده باید مرتب کار کند تا بتواند بر این مقاومت غلبه کند. حالا لوزالمعده‌ای که باید مرتب کار کند، به تدریج به علت کار بیش از حد خسته می‌شود و ذخیره‌اش تمام می‌شود. وقتی ذخیره‌اش تمام شد، دیگر به اندازه کافی نمی‌تواند انسولین بسازد و قند خون بالا می‌رود.»

یک رابطه دوطرفه

این فوق‌تخصص غدد در ادامه به رابطه متقابل بین دیابت و خواب اشاره می‌کند: «رابطه دیابت نوع ۲ و اختلال خواب دوطرفه است؛ یعنی هم کم‌خوابی می‌تواند خطر دیابت را بالا ببرد، هم خود دیابت می‌تواند خواب را به هم بزند.» به گفته وی، دیابت از طریق افزایش خطر افسردگی، اضطراب، نوسانات قند خون، تکرر ادرار شبانه و دردهای عصبی می‌تواند کیفیت خواب را به شدت کاهش دهد.

هشدار درباره تأثیر مزمن و ادامه‌دار

دکتر استقامتی خاطرنشان می‌کند که تاثیر خواب بر ابتلا به دیابت در کوتاه‌مدت اتفاق نمی‌افتد: «این موضوع زمان‌بر است. چون مقاومت به انسولین و کاهش ترشح انسولین به تدریج رخ می‌دهد. به عبارت بهتر، اختلال خواب اگر ادامه‌دار و مزمن باشد، می‌تواند منجر به بروز دیابت نوع ۲ شود.» وی استرس را نیز به عنوان عاملی که هم بر کیفیت خواب اثر می‌گذارد و هم می‌تواند زمینه ساز دیابت باشد، معرفی کرد.

منبع: فرارو

سلامت