چرا فتح فاو نتوانست جنگ را پایان دهد؟ روایت حسین علایی از عملیات والفجر ۸

مروری کوتاه بر یک نقطه عطف تاریخی

عملیات والفجر ۸، که در بامداد ۲۰ بهمن ۱۳۶۴ در شبه‌جزیره فاو آغاز شد، یکی از نقاط عطف تعیین‌کننده در تاریخ دفاع مقدس به شمار می‌آید. این عملیات نه تنها معادلات میدانی جنگ را دگرگون کرد، بلکه برای نخستین بار پس از آزادسازی خرمشهر، ابتکار عمل را در یکی از حساس‌ترین محورها به ایران بازگرداند. با این حال، این پیروزی بزرگ نظامی هرگز به یک دستاورد دیپلماتیک برای پایان جنگ تبدیل نشد.

گفت‌وگو با فرمانده قرارگاه نوح

در آستانه چهلمین سالگرد این عملیات، گفت‌وگویی تحلیلی با سردار حسین علایی، نخستین فرمانده نیروی دریایی سپاه و فرمانده قرارگاه «نوح» در عملیات فتح فاو انجام شده است. علایی در این مصاحبه به بازخوانی اهداف، زمینه‌ها و پیامدهای این عملیات پرداخته است.

چرا فاو جنگ را تمام نکرد؟

یکی از پرسش‌های محوری این گفت‌وگو، چرایی عدم استفاده از پیروزی فتح فاو برای خاتمه دادن به جنگ است. حسین علایی در پاسخ به این پرسش، بر نقش دستگاه دیپلماسی تأکید می‌کند. به گفته او، وزارت امور خارجه باید همزمان با پیروزی نظامی، طرح صلحی را به دولت عراق یا مجامع بین‌المللی پیشنهاد می‌داد تا شاید عراق را وادار به پذیرش معاهده مرزی ۱۹۷۵ و عقب‌نشینی کامل کند. او اظهار می‌دارد که اطلاعی از انجام چنین اقدامی در دست نیست.

اراده سیاسی و شعارهای جنگ

علایی به شعارهای مختلف پس از آزادسازی خرمشهر اشاره می‌کند. او توضیح می‌دهد که شعار «جنگ، جنگ تا پیروزی» تا اواخر سال ۱۳۶۲ شعار اکثر مسئولان و مردم بود. به گفته وی، پس از آن و با انتخاب آقای هاشمی‌رفسنجانی به عنوان هماهنگ‌کننده ارتش و سپاه، گفتمان «جنگ، جنگ تا یک پیروزی» مطرح شد. او می‌گوید آقای هاشمی‌رفسنجانی قبل از آغاز عملیات والفجر ۸ به فرماندهان گفته بود: «شما از اروندرود عبور کنید… ما جنگ را تمام می‌کنیم».

نقش دیپلماسی و فشارهای بین‌المللی

فرمانده سابق قرارگاه نوح معتقد است پس از فتح فاو، کشورهایی مانند کویت و عربستان احساس خطر بیشتری کردند و حمایت‌های خود از عراق را افزایش دادند. همچنین آمریکا و شوروی به دنبال راهبردی برای جلوگیری از سقوط صدام برآمدند که نتیجه آن، تنظیم قطع‌نامه ۵۹۸ شورای امنیت بود. علایی خاطرنشان می‌کند که ایران انتظار داشت عراق به عنوان متجاوز معرفی شود، اما قطع‌نامه نهایی نظرات ایران را تأمین نکرد.

جزئیات عملیاتی والفجر ۸

حسین علایی به عنوان فرمانده قرارگاه نوح، تأکید می‌کند که تمام اهداف این قرارگاه، از جمله تصرف پایگاه‌های موشکی ساحل به دریا و قطع ارتباط عراق با خلیج فارس، محقق شد. او نقشه هوایی بارانی و حفاظت اطلاعاتی دقیق را از عوامل غافلگیری دشمن می‌داند و دلیل ناکامی پاتک‌های ۷۵ روزه عراق را روحیه رزمندگان و آتش سنگین توپخانه ایران عنوان می‌کند.

عملیات والفجر ۹ و نتایج آن

علایی در بخش دیگری از گفت‌وگو به عملیات والفجر ۹ می‌پردازد که در پنجم اسفند ۱۳۶۴ و همزمان با ادامه درگیری‌ها در فاو انجام شد. به گفته او، این عملیات اگرچه مستقل بود، اما توانست تا حدی توجه دشمن را به جبهه شمال شرقی سلیمانیه جلب کند. با این حال، پس از واگذاری مناطق تصرف‌شده به نیروی زمینی ارتش، ارتش عراق موفق به بازپس‌گیری بخشی از این ارتفاعات شد که این موضوع توان عملیاتی نیروی زمینی ارتش را نزد فرماندهی جنگ زیر سؤال برد.

منبع: Sharghdaily