چرا شهرسازی مدرن، شهروند را از شهر حذف میکند؟
- مشارکت صوری در جلسات و طرحهای از پیش تعیین شده، صدای واقعی مردم را حذف میکند.
- پارک آزادگان تهران نمونهای از موفقیت کالبدی اما احتمالاً ناکارآمدی اجتماعی است.
- محدودیتهای دسترسی در تئاتر شهر تهران، تجربه زیسته شهروندان را تحت تأثیر قرار داده.
یک کارشناس شهرسازی هشدار میدهد که در بسیاری از فرآیندهای برنامهریزی و اجرای شهری، شهروندان به تدریج و به صورت پنهان از معادله حذف میشوند. این اتفاق نه با یک اقدام آشکار، بلکه از طریق مشارکتهای صوری، طرحهای از پیش نوشته شده و نگاه منفعلانه به مردم رخ میدهد. نتیجه، ایجاد شهرهایی است که ممکن است از نظر فنی کامل به نظر برسند، اما از نظر اجتماعی ناتمام و گسسته از ساکنان خود هستند.
خطای پنهان در فرآیند شهرسازی
ملیحه مقصودی، دکترای شهرسازی دانشگاه تهران، تاکید میکند که شهر تنها مجموعهای از سازهها و زیرساختها نیست، بلکه عرصه زندگی انسانهاست. با این حال، در بسیاری از تصمیمگیریها، تصویب طرحها و اجرای پروژهها، صدای زندگی روزمره مردم شنیده نمیشود. شهروند در این فرآیندها نه به عنوان شریک، بلکه به عنوان مخاطبی منفعل تلقی میشود که نتیجه نهایی به او اعلام میگردد.
نمونههای عینی از یک پارادوکس شهری
این تحلیل با اشاره به دو نمونه ملموس در تهران ادامه مییابد. پارک آزادگان در جنوب شرقی تهران با وسعت بیش از صد هکتار و امکاناتی مانند دریاچه، کتابخانه و فضای ورزشی، از نظر کالبدی یک پروژه موفق شهری محسوب میشود. اما موفقیت واقعی یک فضای عمومی، همانطور که جین جاکوبز نشان داده، تنها به امکانات فیزیکی وابسته نیست، بلکه به عواملی مانند حس تعلق، امنیت و تعامل اجتماعی بستگی دارد. نمونه دیگر، تئاتر شهر تهران است. این نماد فرهنگی که سالها محل تجمع و فعالیت هنری بوده، با اقدامات اخیر مانند حصارکشی و محدود کردن دسترسیها، شاهد به حاشیه رانده شدن فضای اجتماعی خود بوده است. این محدودیتها، تجربه واقعی حضور و تعامل شهروندان را تحت تأثیر قرار داده است.
پیامدهای اجتماعی حذف شهروند
حذف تدریجی شهروند از فرآیند شهرسازی، پیامدهایی فراتر از ناکارآمدی فضاهای عمومی دارد. این روند به تضعیف اعتماد عمومی، کاهش مسئولیتپذیری اجتماعی و در نهایت، ایجاد یک گسست عمیق بین مردم و فضای شهری منجر میشود. شهری که شهروند در شکلگیری آن نقشی نداشته باشد، به تدریج از سوی همان شهروند نیز رها خواهد شد.
راه حل: بازگرداندن شهروند به متن
در مقابل، تجربههای موفق در شهرسازی نشان میدهد که قرار دادن شهروند در مرکز فرآیندهای برنامهریزی و تصمیمگیری، نه تنها کیفیت فضاهای شهری را بهبود میبخشد، بلکه به تقویت سرمایه اجتماعی و پایداری بلندمدت شهر کمک شایانی میکند. نهادهای محلی، انجمنهای مدنی و شبکههای مردمی میتوانند نقش کلیدی در بازسازی این پیوند ایفا کنند، مشروط بر اینکه امکان کنش و تأثیرگذاری واقعی به آنها داده شود.
منبع: Sharghdaily
اخبار اجتماعی