چرا از دست دادن کروموزوم Y با افزایش سن، سلامت مردان را تهدید می‌کند؟

مدت‌ها تصور می‌شد کروموزوم Y، به دلیل داشتن ژن‌های کم و نقش اصلی آن در تعیین جنسیت مردانه، اهمیت چندانی برای سلامت عمومی نداشته باشد. اما اکنون شواهد علمی فزاینده‌ای نشان می‌دهد از دست دادن این کروموزوم با افزایش سن، می‌تواند پیامدهای جدی برای سلامت مردان به همراه داشته باشد.

از دست رفتن Y در مردان سالمند

فناوری‌های جدید ژنتیکی نشان داده‌اند که کروموزوم Y در بافت‌های بسیاری از مردان با افزایش سن به‌طور قابل‌توجهی از بین می‌رود. این پدیده به صورت موزاییکی رخ می‌دهد، به این معنی که تنها در برخی از سلول‌ها اتفاق افتاده و به نسل‌های بعدی همان سلول‌ها منتقل می‌شود. آمارها حاکی از آن است که حدود ۴۰ درصد از مردان ۶۰ ساله درجاتی از این فقدان را نشان می‌دهند و این رقم در مردان ۹۰ ساله به ۵۷ درصد می‌رسد. عواملی مانند سیگار کشیدن نیز می‌توانند در تسریع این روند نقش داشته باشند.

پیوند با بیماری‌های جدی

با وجود ظاهر کم‌اهمیت، از دست دادن کروموزوم Y با چندین بیماری مهم مرتبط دانسته شده است. مطالعات، ارتباط آن را با بیماری‌های قلبی-عروقی، بیماری‌های تحلیل‌برنده عصبی مانند آلزایمر و انواع مختلف سرطان نشان داده‌اند. به عنوان مثال، مردان بالای ۶۰ سال با میزان بالای فقدان Y در معرض خطر بیشتری برای حمله قلبی هستند. همچنین، در بیماران مبتلا به آلزایمر، فراوانی این پدیده تا ده برابر بیشتر گزارش شده است. در زمینه سرطان، مردانی که Y را از دست داده‌اند، اغلب پیش‌آگهی بدتری دارند.

آیا فقدان Y علت بیماری است؟

تعیین رابطه علت و معلولی بین از دست دادن Y و بیماری‌ها دشوار است. آیا بیماری‌ها باعث از دست رفتن Y می‌شوند یا برعکس؟ برخی تحقیقات نشان می‌دهند که تقسیم سلولی سریع در حین ترمیم بافت‌ها ممکن است به از دست رفتن Y منجر شود. با این حال، یک مطالعه آزمایشگاهی روی موش‌ها نشانه‌ای از اثر مستقیم ارائه کرده است: پیوند سلول‌های خونی فاقد Y به موش‌ها، منجر به بروز اختلالات وابسته به سن مانند کاهش عملکرد قلب شد.

نقش واقعی Y در سلامت سلول

یافته‌های اخیر حاکی از آن است که کروموزوم Y احتمالاً نقش‌های مهم‌تری فراتر از تعیین جنسیت و تولید اسپرم دارد. چندین ژن روی این کروموزوم به‌طور گسترده در بدن بیان می‌شوند و در تنظیم فعالیت سایر ژن‌ها نقش دارند. برخی از این ژن‌ها حتی به عنوان ژن‌های سرکوبگر تومور عمل می‌کنند. فقدان کروموزوم Y می‌تواند بر بیان ژن‌های مرتبط با سیستم ایمنی و تمایز سلولی تأثیر بگذارد و به‌طور غیرمستقیم بر سلامت اندام‌هایی مانند قلب اثر بگذارد.

منبع: Asriran