ناسازگاری گروه خونی مادر و نوزاد؛ عامل اصلی زردی خطرناک نوزادان چیست؟

ناسازگاری گروه خونی میان مادر و جنین یکی از شایع‌ترین دلایل زردی‌های شدید در نوزادان است که در صورت عدم درمان به‌موقع، عوارض خطرناکی مانند آسیب مغزی به همراه دارد. این گزارش به بررسی انواع، مکانیسم و راه‌های درمان این عارضه می‌پردازد.

زردی ناشی از ناسازگاری خونی چگونه ایجاد می‌شود؟

این مشکل که بیماری همولیتیک جنین و نوزاد (HDFN) نامیده می‌شود، زمانی رخ می‌دهد که گروه خونی نوزاد حاوی آنتی‌ژن‌هایی باشد که در خون مادر وجود ندارد. سیستم ایمنی مادر این گلبول‌های قرمز را بیگانه شناسایی و علیه آن‌ها آنتی‌بادی تولید می‌کند. این آنتی‌بادی‌ها از جفت عبور کرده و وارد خون نوزاد می‌شوند و باعث تخریب گلبول‌های قرمز او می‌گردند. تخریب گلبول‌های قرمز، منجر به تولید مقدار زیادی بیلی‌روبین می‌شود که کبد نارس نوزاد قادر به دفع سریع آن نیست و در نتیجه زردی شدید بروز می‌کند.

انواع ناسازگاری‌های خونی و شدت تأثیر آن‌ها

ناسازگاری‌های خونی منجر به زردی به سه دسته اصلی تقسیم می‌شوند: – **ناسازگاری ABO (شایع‌ترین نوع):** زمانی اتفاق می‌افتد که مادر گروه خونی O و نوزاد گروه خونی A، B یا AB داشته باشد. معمولاً زردی خفیف‌تری ایجاد می‌کند، اما نوزادان با گروه خونی B از مادر گروه O در معرض خطر زردی زودرس در ۲۴ ساعت اول هستند. – **ناسازگاری Rh (خطرناک‌ترین نوع):** زمانی رخ می‌دهد که مادر Rh منفی و جنین Rh مثبت باشد. این مشکل معمولاً در بارداری اول خطری ندارد اما در بارداری‌های بعدی، در صورت عدم تزریق آمپول روگام به مادر، می‌تواند باعث کم‌خونی همولیتیک حاد، هیدروپس فتالیس و زردی بسیار خطرناک شود. – **ناسازگاری گروه‌های خونی فرعی:** مانند ناسازگاری در آنتی‌ژن‌های Kell، c و E. آنتی‌بادی ضد c می‌تواند همولیزی به شدت ناسازگاری Rh ایجاد کند و آنتی‌بادی ضد Kell با نابودی پیش‌سازهای خونساز، باعث کم‌خونی عمیق می‌شود.

خطر کرن‌ایکتروس و علائم هشداردهنده

وقتی سطح بیلی‌روبین از حدی فراتر رود، می‌تواند از سد خونی-مغزی نوزاد عبور و در مغز رسوب کند. این وضعیت اورژانسی «کرن‌ایکتروس» نام دارد و باعث آسیب‌های عصبی جبران‌ناپذیر می‌شود. علائم آن شامل بی‌حالی شدید، گریه با صدای بلند، سفتی یا شلی عضلات، امتناع از شیر خوردن، تب و تشنج است و می‌تواند منجر به فلج مغزی یا ناشنوایی شود.

استراتژی‌های درمانی کلیدی

برای درمان زردی ناشی از ناسازگاری خونی راهکارهای مؤثری وجود دارد: – **نوردرمانی (فتوتراپی):** خط اول درمان است. نور با طول موج آبی، ساختار بیلی‌روبین را تغییر می‌دهد تا راحت‌تر دفع شود. – **ایمونوگلوبولین وریدی (IVIG):** در موارد شدید همولیز، تزریق IVIG با مسدود کردن ماکروفاژها، از تخریب بیشتر گلبول‌های قرمز جلوگیری و نیاز به تعویض خون را کاهش می‌دهد. – **تعویض خون:** در شرایط بحرانی که سطح بیلی‌روبین به آستانه خطرناک رسیده، انجام می‌شود تا بیلی‌روبین و آنتی‌بادی‌های مادری از خون نوزاد خارج شوند.

پیشگیری؛ کلید طلایی مدیریت ناسازگاری Rh

از خطرناک‌ترین نوع ناسازگاری، یعنی ناسازگاری Rh، می‌توان به طور کامل پیشگیری کرد. تزریق ایمونوگلوبولین Rh (آمپول روگام) به مادران Rh منفی در هفته ۲۸ بارداری و طی ۷۲ ساعت پس از زایمان نوزاد Rh مثبت، از تولید آنتی‌بادی در بدن مادر جلوگیری می‌کند و سلامت بارداری‌های بعدی را تضمین می‌نماید.

منبع: Ettelaat