علی باباچاهی؛ شاعری که پیوند سنت و مدرنیته را در شعر اجتماعی حفظ کرد؟

مروری بر زندگی و جایگاه ادبی

علی باباچاهی، شاعر و منتقد ادبی پیشرو که چهارم اسفند درگذشت، از چهره‌های تاثیرگذار شعر و ادبیات معاصر ایران بود. او را حلقه‌ای میان شعر مدرن و پسامدرنیستی می‌دانند، با این حال خود بر حفظ پیوند شعر با اشعار سنتی تاکید داشت.

دوگانگی در آثار و پروژه‌های هنری

در نقدهای نوشته شده بر آثار باباچاهی آمده که نوشته‌های او مورد پسند دو گروه متضاد قرار می‌گیرد. بخشی از پروژه‌های هنری او بر اساس دیدگاه «هنر برای هنر» و تجربه‌گرایی فرمالیستی است. در مقابل، او اشعاری با انتقادات و طنز اجتماعی و بازتاب دغدغه‌های سیاسی نیز دارد. از دیگر ویژگی‌های کار او تمایل به سرودن اشعار آوانگارد و جست‌وجو برای فرمی تازه در شعر بود. او سعی داشت قواعد سبک شعر «پسانیمایی» را مدون کند.

تحلیل یک منتقد: دو دوره شاعری و تحول دهه ۷۰

بهزاد خواجات، شاعر و منتقد ادبی، درباره تاثیر باباچاهی گفت: او دو دوره شاعری دارد؛ پیش از دهه ۷۰ و پس از آن. در دهه ۷۰ چند تحول مهم در شعر ایران رخ داد که در تحولات زبانی قابل توجه است. باباچاهی از پیشتازان این جریان بود که نگاه مرسوم و سنتی به شعر را دچار تحول کرد. شعر پیش از دهه ۷۰ بیشتر ایماژیستی، تصویرگرا و سمبلیک بود، اما پس از آن، توجه بیشتر از معنا به اجرا و زبان شعر معطوف شد.

زمینه‌های سیاسی و اجتماعی تحول شعر

خواجات تاکید کرد این تغییر پس از دهه ۷۰، به واسطه تحولات سیاسی و اقتصادی رخ داد که کلان‌روایت‌های سنتی را به چالش کشید و باباچاهی این مسئله را در نظرات و شعرش نشان داد. او افزود باباچاهی در مقطعی بود که شعر سنتی و معناگرا نمی‌توانست به شکل سابق ادامه دهد و باید در آن تجدید نظر می‌شد. این امر با تجربیات پسامدرنیستی دهه ۷۰ همراه شد.

نقش بی‌بدیل در نقد شعر و ایجاد مرزهای نو

خواجات باباچاهی را از چهره‌های موثر در نقد شعر از دهه ۷۰ به بعد دانست و گفت او شعر سنتی را به خوبی می‌شناخت و به آرای نو مسلط بود و آنها را به شکلی آکادمیک به شاعران جوان عرضه می‌کرد. او با هوشیاری در نقدهایش مرزی میان تصنع و صنعت‌گرایی با اشعار خوبی که از دستاوردهای پست‌مدرنیستی استفاده می‌کنند، ایجاد کرد. باباچاهی در شعر را به سوی دروازه مدرن گشود اما معتقد بود این امر نباید به قطع ارتباط با شعر سنتی بینجامد.

بازتعریف شعر اجتماعی در آثار باباچاهی

خواجات به تفاوت شعر اجتماعی پس از دهه ۷۰ با قبل از آن اشاره کرد و گفت: شعر اجتماعی پیش از انقلاب سوخت سیاسی برای محافل سیاسی داشت، اما پس از دهه ۷۰ شعر به عنوان تریبون مفاهیم اجتماعی به کار نمی‌رود، هرچند این مسائل در شعر حضور دارند. در اشعار باباچاهی اشارات و نمودهایی از شعر اجتماعی مشاهده می‌شود، اما نه به صورت فرمایشی.

منبع: Ilna