ریشههای خشونت عریان در جامعه چیست و راه برونرفت کدام است؟
مروری کوتاه بر خبر
- جامعهشناسان هشدار میدهند خشونت به مهمترین الگوی ارتباطی در جامعه تبدیل شده است.
- جبار رحمانی، انسانشناس، خشونت بیرحمانه و بیچارچوب در وقایع دی ۱۴۰۴ را معنادار میداند.
- از دید او، این خشونت نشاندهنده پایان گفتوگوی مسالمتآمیز و رسیدن به استیصال است.
- او خاطرنشان میکند که خشونت حاضر میتواند مانند آتشی در خرمن به زنجیرهای ویرانگر تبدیل شود.
- رحمانی نیروهای میانجی، پذیرش از سوی صاحبان قدرت و ایجاد بسترهای تعاملی را راهحل میداند.
جامعهشناسان هشدار میدهند وقتی خشونت به مهمترین الگوی ارتباطی تبدیل شود، گفتوگوی مسالمتآمیز تعطیل و جامعه وارد چرخهای از خشونت متقابل خواهد شد. جبار رحمانی، انسانشناس و جامعهشناس، در گفتوگو با فرارو به بررسی ریشههای این پدیده در وقایع دی ۱۴۰۴ و راههای خروج از آن پرداخته است.
خشونت بیرحمانه و پرسشهای بنیادین
تأیید هزاران آسیبدیده چشمی، زخمی حاد و جانباخته در ناآرامیهای دی ۱۴۰۴، پرسشها درباره خشونت عریان در جامعه را بیش از پیش مطرح کرده است. جبار رحمانی در این باره میگوید: «مساله اصلی نفس خشونت است. چرا این میزان از خشونت عریان و تقبیح ناشده در طرفین ماجرا دیده شد؟» او تأکید میکند که این خشونت بیرحمانه و بیچارچوب، در همه روایتها پذیرفته شده و کلیت ماجرا را تهدید میکند.
خشونت به عنوان رسانه اصلی
رحمانی به یک تغییر مهم اشاره میکند: «همیشه در جنبشهای اعتراضی و مدنی ایران، مهمترین تکنولوژی یا ابزار رسانه، ابزارهای مسالمتآمیز و مدنی همچون گفتوگو و سکوت بوده است. اما این بار، خشونت تبدیل به رسانه یا ابزار واسطه اصلی مواجهه طرفین شد.» از دید او، این به معنای پایان گفتوگوی مسالمتآمیز و آغاز یک زنجیره خشونت متقابل است.
از خشم درونی تا رفتار خشونتآمیز
این انسانشناس توضیح میدهد که هر اعتراضی مبتنی بر یک نارضایتی و خشم درونی است، اما مسئله زمانی جدی میشود که این خشم به رفتار بیرونی خشن تبدیل شود. او میافزاید: «از جایی به بعد، مهمترین شرط عضویت و همبستگی بین گروهها و طرفین ماجرا، ابراز، اعمال و انجام عمل خشونتآمیز است.»
استیصال، یأس و تصلب نهادها
رحمانی در پاسخ به این پرسش که چه زمانی خشونت عریان موجه میشود، میگوید: «آن جایی بروز مییابد که طرفین اعتراض میگویند به استیصال رسیدهایم و خواستههای معقول و منطقیمان از نظام فعلی برآورده نمیشود.» او این وضعیت را نتیجه «تصلب نهادهای برابرنده این درخواستهای مشروع و معقول» میداند.
هشدار درباره زنجیره خشونت
این جامعهشناس با مقایسه جنبشهای قبلی و وقایع دی ۱۴۰۴ هشدار میدهد: «در جنبشهای قبلی، رفتار خشونتآمیز… توسط کلیت اجتماع طرفین این منازعه پذیرفته نمیشد… این بار رفتار خشونتآمیز، غالب تمام طرفین شد.» او تأکید میکند اگر جلوی این روند گرفته نشود، میتواند به زنجیرهای از خشونتهای درونگروهی در جامعه منجر شود و «مانند آتشی است که در خرمن میافتد و دیگر نمیتوان آن را جمع کرد.»
سه راهحل برای برونرفت
جبار رحمانی چگونگی خارج شدن از این وضعیت را در سه بخش خلاصه میکند:
۱. **وجود نیروهای میانجی و نهادهای مدنی:** این گروهها مهمترین تسهیلگران گفتوگوی قطعشده هستند.
۲. **پذیرش از سوی صاحبان قدرت:** کسی که قدرت در دست دارد، اولین فردی است که باید کوتاه بیاید، زیرا دست بالا را دارد و میتواند اعتمادسازی کند.
۳. **ایجاد بسترهای تعاملی:** میانجیها میتوانند میان طرفین منازعه مذاکره و گفتوگو برقرار کنند تا اعتماد در جامعه شکل بگیرد.
او در پایان خاطرنشان میکند: «این فرایند تنها از طریق همکاری صاحبان قدرت و نیروهای مدنی و میانجی امکانپذیر است. البته در شرایط فعلی بسیار دشوار است، اما دیر یا زود باید از جایی شروع شود.»
منبع: فرارو
اخبار اجتماعی