رمضان ۱۴۰۴: آزمون تابآوری جامعه ایران در بحران چندلایه؟
- نحوه مواجهه با این شرایط میتواند رمضان را به نقطهای برای بازسازی سرمایه روانی و اجتماعی تبدیل کند.
رمضان ۱۴۰۴ خورشیدی (۲۰۲۶ میلادی) از ۳۰ بهمن آغاز شد. این ماه در میانه بحرانهای چندلایهای مانند تورم بالا، کاهش ارزش ریال، نوسانات اقتصادی، چرخه سوگهای انباشته و نااطمینانی دیپلماتیک قرار گرفته است. این تقارن، جامعه را در وضعیت «نبود قطعیت مزمن» فرو برده که علوم اعصاب از آن به عنوان «بار استرسی انباشته اجتماعی» یاد میکند. در چنین شرایطی، آیینهای رمضان میتوانند نقشی کلیدی در بازتنظیم روانی و احیای حس تعلق جمعی ایفا کنند.
رمضان؛ آینه وضعیت واقعی جامعه
رمضان در فرهنگ ایرانی-اسلامی فراتر از مناسک فردی است و گستردگی سفرههای افطار، حضور در هیئتها و حس همبستگی، تابآوری و سلامت روان جمعی را آشکار میکند. معنویت و همدلی در این ماه به افراد امکان میدهد فشارهای روزمره را بهتر مدیریت و پیوندهای اجتماعی را بازتنظیم کنند. امسال، اما این ماه در شرایط دشواری آغاز شده است.
بار استرسی انباشته و فرسایش روانی جمعی
مواجهه طولانی با تهدید، مغز و بدن را در حالت آمادهباش نگه میدارد. فشار روانی افزایش، خواب مختل و تحریکپذیری اجتماعی بالا میرود. نشانههای این فرسایش در افزایش افکار خودکشی میان دانشجویان، اضطراب گسترده و کاهش سرمایه روانی آشکار است. رمضان میتواند سکویی برای مقابله با این وضعیت باشد.
نبود قطعیت و آزمون اقتصادی رمضان
اقتصاد رفتاری نشان میدهد انسانها در برابر نبود قطعیت، حساستر از هزینه قطعی هستند. امسال، این نبود قطعیت با تورم افسارگسیخته و سقوط ارزش پول ملی همراه شده است. رمضان برای بسیاری آزمونی سخت در مدیریت منابع محدود است و سفرههای افطار کوچکتر شدهاند. ثبات نسبی، حتی کوتاهمدت، میتواند سرمایه روانی و اجتماعی را تقویت کند.
سوگ مسدود و ظرفیت رمضان برای پردازش
جامعه ایران چرخهای مداوم از سوگهای جمعی را پشت سر گذاشته است. وقتی این سوگها فرصت پردازش نیابند، به «سوگ مسدود» یا اضطراب پنهان تبدیل میشوند. آیینهایی مانند افطاریهای جمعی، مجالس دعا و هیئتها در رمضان، فضایی برای ایجاد همدلی و همبستگی فراهم میآورند. فرهنگ شیعی با مفاهیم صبر و امید، ابزار معنوی قدرتمندی برای مدیریت رنج ارائه میدهد.
نقش امید جمعی و امنیت انسانی
«رجا» یا امید جمعی به تغییر، بُعد روانشناختی-اجتماعی کلیدی است. بخشی از جامعه امید خود را به تحولات دیپلماتیک گره زدهاند. هدایت این امید به سمت همیاریهای محلی میتواند بار استرسی را کاهش دهد. از سوی دیگر، امنیت انسانی شامل امنیت اقتصادی، روانی و اجتماعی است و کاهش نااطمینانی، تابآوری را افزایش میدهد.
تابآوری اجتماعی در سطح خرد
تابآوری اجتماعی، توانایی عبور از بحران بدون فروپاشی انسجام جمعی است. این سرمایه در سطح خرد و در خانوادهها، محلهها و هیئتها شکل میگیرد. نشانههای تابآوری در رمضان امسال میتواند شامل سادهسازی افطاریها، تمرکز بر کمکهای خرد و تقویت پیوندهای محلی باشد. این سازگاریها حس «باهمبودن» را بازمیسازد.
رمضان؛ میدان انتخاب بین اضطراب و بازآفرینی
رمضان ۱۴۰۴ برای بسیاری سخت است و فشار اقتصادی، سوگ انباشته و خستگی روانی واقعیتهایی انکارناپذیرند. اما نحوه مواجهه است که مسیر را مشخص میکند. اگر حرکت به سمت ثبات نسبی، پیشبینیپذیری و انسجام محلی باشد، این ماه میتواند نقطه عطفی برای بازسازی سرمایه روانی، اجتماعی و معنوی باشد. رمضان، میدانی برای انتخاب بین ماندن در چرخه اضطراب یا تبدیل آن به فرصتی برای بازآفرینی اعتماد و امید واقعی است.
منبع: Sharghdaily
اخبار اجتماعی