رمضان در تهران قاجاری؛ زولبیا و بامیه‌ای که شاه هوسش را می‌کرد!

مروری بر سنت‌های رمضان در دارالخلافه

سنت‌های ماه رمضان حال و هوای پایتخت‌نشینان عهد قاجار را دگرگون می‌کرد و روح معنوی شهر را پربارتر می‌نمود. در این ماه، دل‌های مردم به هم نزدیک‌تر می‌شد و سنت‌هایی مانند فرستادن پیاله‌های آش افطاری برای همسایگان، بر پایه اصل «الجار ثم الدار» (اول همسایه، بعد خانه)، رواج داشت. چهره تهران در ماه مهمانی خدا تغییر می‌کرد، کاسب‌ها مهربان‌تر و مردم نورانی‌تر می‌شدند.

رونق بی‌نظیر حمامی‌ها

در حالی که بسیاری از مغازه‌ها مانند چلویی‌ها و دیزی‌سراها در روزهای رمضان تعطیل یا کم‌رونق بودند، حمامی‌های عمومی کاسبی‌شان سکه بود. حتی افرادی که سالی یک بار هم حمام نمی‌رفتند، در شب‌های ماه مبارک برای غسل و نظافت به حمام‌های عمومی می‌رفتند.

طعم شیرین و فصلـی زولبیا و بامیه

یکی از شیرینی‌های مخصوص ماه رمضان در تهران عهد قاجار، زولبیا و بامیه بود که تنها در این ماه یافت می‌شد. نقل است که مظفرالدین‌شاه در ماه‌های دیگر هوس این شیرینی را می‌کرد و می‌پرسید کی رمضان می‌آید. برخی مغازه‌ها نیز در این ماه به‌جای فروش اقلام معمول، به فروش زولبیا و بامیه روی می‌آوردند.

زمان‌سنجی با توپ و کوبیدن در

در تهران قدیم، اعلام زمان سحر و افطار با شلیک گلوله توپ انجام می‌شد. در هر گوشه از شهر دو توپ جنگی کار گذاشته بود و اوقات شرعی را بدین ترتیب به مردم اعلام می‌کردند. برخی افراد نیز، به‌ویژه در سحرها، در کوچه‌ها راه می‌افتادند و با زدن چوب به شیشه و در، همسایه‌ها را برای خوردن سحری بیدار می‌کردند.

نذرهای خلاقانه و مردمی

نذری دادن در ماه رمضان سنتی رایج بود و مردم برای باقیات‌الصالحات دیگ‌های آش و حلوا بار می‌گذاشتند. مستمندان نیز در حد توان خود نذر می‌کردند. یکی از این نذرهای خاص، شستن ظروف روزه‌داران در مراسم افطاری یا سحری بود.

مساجد پرازدحام و برنامه‌های مذهبی

مساجد در روزها و شب‌های ماه رمضان پررونق بود و جای سوزن انداختن نداشت. معمولاً پس از اقامه نماز مغرب و عشاء، نمازگزاران روزه خود را با یک خرما باز می‌کردند و برای افطار به خانه می‌رفتند. سپس پس از چند ساعت برای شنیدن وعظ و خواندن قرآن دوباره به مسجد بازمی‌گشتند.

زورخانه؛ کانون ورزش و نیکوکاری

پهلوان‌ها در روزهای رمضان حال ورزش کردن نداشتند، بنابراین زورخانه‌ها از افطار تا سحر پذیرای ورزشکاران بودند. این مکان‌ها علاوه بر ورزش، محلی برای دستگیری از محرومان نیز به شمار می‌رفتند. مردم در شب‌های رمضان در زورخانه‌ها جمع می‌شدند تا در مراسم گلریزان و کمک به نیازمندان شرکت کنند.

بازار و حرمت سنگ‌وزنه

در تهران قدیم، بازارها در ماه رمضان معمولاً کساد می‌شد، اما بازاریان فروشنده مایحتاج ضروری، کار پررونقی داشتند و بهترین خواربار را با نازل‌ترین قیمت عرضه می‌کردند. حتی کاسب‌های کم‌فروش به حرمت ماه رمضان، سنگ‌های قلابی خود را کنار می‌گذاشتند و از وزنه‌های دقیق برای معامله استفاده می‌کردند.

منبع: Hamshahrionline