اقتصاد چرخشی؛ راه‌حل جهانی برای رسیدن به پسماند صفر؟

برنامه‌های «کاهش، استفاده مجدد و بازیافت» به اولویت سیاسی شهرهای جهان تبدیل شده‌اند. این گزارش به بررسی رویکردهای مختلف و استفاده از فناوری‌های نوین در مدیریت پسماند در شهرهای مختلف می‌پردازد و نمونه‌های موفق جهانی اقتصاد چرخشی را معرفی می‌کند.

شهرهای پیشرو در مدیریت پسماند

مدیریت مؤثر پسماند فراتر از جداسازی ساده زباله است و شامل رویکردها و فناوری‌های مختلفی می‌شود. سانفرانسیسکو که از سال ۱۹۸۹ فرآیند بازیافت را آغاز کرده، موفقیت خود را مرهون فرهنگ‌سازی و افزایش آگاهی محیط زیستی می‌داند که منجر به کاهش ۸۰ درصدی پسماند ارسالی به محل‌های دفن شده است. در سوی دیگر، سئول با اقدامات سخت‌گیرانه‌تر به نرخ بازیافت بیش از ۶۰ درصد دست یافته و ساکنان آن بر اساس میزان زباله آلی تولیدی مالیات می‌پردازند.

مدل‌های کسب‌وکار چرخشی نشان می‌دهند که یک استراتژی تجاری مناسب چگونه دسترسی به بازارهای جدید را تسهیل و هزینه‌های تولید را کاهش می‌دهد. شهر عقبه در اردن، با تولید روزانه ۱۵۰ تن زباله جامد، در پروژه‌ای مصوب سازمان ملل و اتحادیه اروپا متعهد به کاهش این رقم شد. تمرکز اولیه بر بهینه‌سازی منابع و بازیافت در هتل‌ها بود که علاوه بر کاهش پسماند، برای اقشار آسیب‌پذیر جامعه اشتغال‌زایی کرد.

اقدامات عملی و توانمندسازی

در این پروژه، سیستم‌های تفکیک زباله از مبدأ در هتل‌ها نصب و کارکنان آموزش دیدند. مدیریت منابعی مانند آب و انرژی بهینه شد و بازیافت آب ارتقا یافت. از جنبه اجتماعی، زنان سرپرست خانوار و افراد کم‌درآمد با آموزش‌های تخصصی وارد چرخه جمع‌آوری، تفکیک و بازیافت شدند. همچنین، زیرساخت‌های دفع و بازیافت با فناوری‌های نوین تجهیز شد تا مواد ارزشمند برای تولید محصولات جدید جداسازی شوند. کمپین‌های آگاهی‌بخشی نیز برای جلب مشارکت فعال شهروندان و کسب‌وکارها اجرا شد.

ابتکارات جهانی و هشدارها

کشورهای شمال اروپا نیز ابتکارات قابل‌توجهی دارند. سوئد با اصلاح سیستم مالیاتی، هزینه تعمیر کالاهای مستعمل را کاهش داده است. سیستم بازگرداندن قوطی و بطری در این کشور منجر به بازیابی ۱.۸۰۰ میلیون قوطی در سال می‌شود. شهر برگن نروژ نیز با سیستم جمع‌آوری زباله وکیوم که از لوله‌های زیرزمینی و هوش مصنوعی استفاده می‌کند، متمایز است.

با این حال، وضعیت در بسیاری از نقاط جهان نگران‌کننده است. گزارش بانک جهانی نشان می‌دهد در کشورهای کم‌درآمد (عمدتاً در آسیا، آفریقا و آمریکای لاتین) تنها چهار درصد زباله‌ها بازیافت می‌شود که تهدیدی برای سلامت و محیط زیست است. بانک جهانی برای مقابله با این وضعیت برنامه‌های تأمین مالی ارائه کرده است.

نمونه‌های موفق اقتصاد چرخشی

سیستم بازگشت بطری در دانمارک

دانمارک در سال ۲۰۲۱ با بازیافت ۱.۹ میلیارد قوطی و بطری، نرخ بازگشت بسته‌بندی را به ۹۳ درصد رساند. سیستم سپرده و بازگشت این کشور امکان تحویل ظروف در سوپرمارکت‌ها و دریافت وجه را فراهم می‌کند. تولید قوطی از مواد بازیافتی ۹۵ درصد انرژی کمتری مصرف می‌کند و استخراج بوکسیت را کاهش می‌دهد.

پروژه مسکن اجتماعی چرخشی در دانمارک

با توجه به سهم ۳۹ درصدی صنعت ساختمان در انتشار جهانی CO2، رویکرد چرخشی در این بخش ضروری است. یک پروژه مسکن چرخشی در آرهوس دانمارک طوری طراحی شده که ۹۰ درصد مصالح آن قابلیت جداسازی و استفاده مجدد یا فروش بدون کاهش ارزش را دارند. در ساخت این بنا از مواد جایگزین مانند چوب‌پنبه، روزنامه‌های قدیمی در نما، گیاهان برای عایق و لاستیک‌های مستعمل برای کفپوش استفاده شده است. تخمین زده می‌شود رویکرد چرخشی در ساختمان‌سازی تا سال ۲۰۵۰ انتشار CO2 را تا ۳۸ درصد کاهش دهد.

بازیافت چمن مصنوعی در هلند

فناوری «ری-مچ» (Re-Match) قادر است چمن مصنوعی فرسوده را به دانه‌های لاستیکی، ماسه و الیاف پلاستیکی خالص جدا و تقریباً ۱۰۰ درصد مواد را بازیافت کند. محصولات حاصل در نخ‌های چمن مرغوب و پنل‌های آکوستیک استفاده می‌شوند. بازیافت هر زمین با این روش نسبت به سوزاندن آن، از تولید ۴۰۰ تن CO2 جلوگیری می‌کند.

بازیافت پره‌های توربین بادی در دانمارک

با نزدیک شدن به پایان عمر توربین‌های بادی قدیمی، یک پروژه نوآوری دانمارکی فناوری‌ای برای استخراج الیاف شیشه‌ای با کیفیت بالا از پره‌های کامپوزیتی ۳۷ متری توسعه داده است. این الیاف پس از تأیید کیفیت، مجدداً در فرآیندهای تولید مورد استفاده قرار می‌گیرند که منجر به کاهش ضایعات و مصرف مواد خام اولیه می‌شود.

منبع: imna.ir

اخبار اجتماعی