اقتصاد ایران در ۲۰ سال گذشته چقدر از همسایگان عقب افتاد؟
مروری کوتاه بر خبر
- ایران در سال ۱۴۰۳ با درآمد سرانه ۱۹.۹ هزار دلار، رتبه ۱۳ را در بین ۲۰ کشور منطقه دارد.
- میانگین درآمد سرانه در منطقه ۳۵.۹ هزار دلار است که ۴۵ درصد بیشتر از ایران است.
- ایران نسبت به سال ۱۳۸۴، ۶ رتبه در منطقه سقوط کرده و از رتبه ۷ به ۱۳ رسیده است.
- درآمد سرانه ایران در ۲۰ سال گذشته تنها ۳۲ درصد رشد کرده است.
- ۱۰ کشور منطقه از جمله گرجستان و ارمنستان رشد بیش از ۱۰۰ درصدی درآمد سرانه را تجربه کردند.
بر اساس سند چشمانداز ۲۰ ساله که در سال ۱۳۸۴ تدوین شد، ایران میبایست تا سال ۱۴۰۴ به جایگاه اول اقتصادی در منطقه دست یابد. اما آمارهای بانک جهانی نشان میدهد نه تنها این هدف محقق نشده، بلکه جایگاه ایران در شاخص درآمد سرانه نسبت به همسایگان تنزل یافته است.
رتبه سیزدهم ایران در منطقه
بر اساس آمار بانک جهانی در سال ۲۰۲۴ (۱۴۰۳)، درآمد سرانه ایران بر مبنای برابری قدرت خرید (ppp) معادل ۱۹.۹ هزار دلار بوده است. این رقم در حالی است که میانگین درآمد سرانه در بین ۲۰ کشور منطقه (همسایه، خاورمیانه و قفقاز) ۳۵.۹ هزار دلار است. این بدان معناست که درآمد سرانه ایران ۴۵ درصد کمتر از میانگین منطقه است و در رتبهبندی این کشورها، ایران در جایگاه سیزدهم قرار گرفته است. قطر با درآمد سرانه بیش از ۱۲۶ هزار دلار در صدر این فهرست قرار دارد.
سقوط ۶ پلهای در دو دهه
مقایسه جایگاه ایران در سال ۲۰۰۵ (۱۳۸۴) با سال جاری، نشاندهنده یک عقبگرد نسبی است. در آن سال، ایران با رتبه هفتم در بین کشورهای منطقه، جایگاهی بالاتر از کشورهایی مانند ترکیه، ارمنستان و آذربایجان داشت. اما در طول این ۲۰ سال، ایران ۶ رتبه سقوط کرده و به رتبه ۱۳ رسیده است. این در حالی است که درآمد سرانه ایران در این مدت ۳۲ درصد رشد کرده، اما سرعت رشد بسیاری از کشورهای منطقه به مراتب بیشتر بوده است.
رشد شتابان همسایگان در مقابل درجا زدن ایران
بررسی تغییرات درآمد سرانه کشورهای منطقه از سال ۲۰۰۵ تا ۲۰۲۴، شکاف رشد را به وضوح نشان میدهد. در این بازه زمانی، ۱۰ کشور رشد بیش از ۱۰۰ درصدی را تجربه کردهاند. گرجستان با رشد خیره کننده ۴۳۶ درصدی در صدر قرار دارد و پس از آن کشورهایی مانند ارمنستان (۳۴۱ درصد)، ترکیه (۲۸۷ درصد)، ترکمنستان (۲۸۶ درصد) و آذربایجان (۲۶۶ درصد) قرار گرفتهاند. حتی کشورهایی مانند پاکستان (۹۰ درصد رشد) و عراق (۵۳ درصد رشد) نیز نرخ رشد بالاتری نسبت به ایران داشتهاند.
نتیجهگیری یک چشمانداز محقق نشده
با توجه به آمارها، هدف تعیین شده در سند چشمانداز ۲۰ ساله برای کسب جایگاه اول اقتصادی منطقه محقق نشده است. در بهترین حالت، اقتصاد ایران در دو دهه گذشته درجا زده، در حالی که بسیاری از کشورهای همسایه از این فرصت برای توسعه و افزایش رفاه اقتصادی استفاده کردهاند. تحریمهای اعمال شده از ابتدای دهه ۹۰ به عنوان یکی از عوامل اصلی این رکود نسبی ذکر شده است.
منبع: asriran.com
اخبار اقتصادی