آیا RNA کلید درمان بیماریها در «ماده تاریک» ژنوم است؟
مروری کوتاه بر خبر
- RNA غیرکدکننده، بخش بزرگی از «ماده تاریک» ژنوم، نقش کلیدی در تنظیم سلول دارد.
- اختلال در عملکرد RNAهای غیرکدکننده میتواند منجر به بیماریهای مختلف شود.
- پروژه «آرانوم انسانی» با هدف توالییابی تمام RNAها در حال انجام است.
- اصلاحهای پویای RNA تأثیر چشمگیری بر سرنوشت و عملکرد سلول میگذارند.
- تغییرات در RNA انتقالی (tRNA) با سرطان و بیماریهای عصبی مرتبط شناخته شدهاند.
دانشمندان در حال کشف نقش حیاتی و پیچیده RNA، خویشاوند DNA، در عملکرد سلولها هستند. بخش عمدهای از ژنوم انسان که پروتئینها را کد نمیکند، «ماده تاریک» نامیده میشود و اسرار بسیاری در RNAهای غیرکدکننده موجود در آن نهفته است. درک این مکانیسمها میتواند کلید درمان بیماریها باشد.
از DNA تا RNA: جریانی فراتر از انتقال ساده
مدتها تصور میشد RNA صرفاً پیامرسانی است که اطلاعات ژنتیکی DNA را برای ساخت پروتئینها منتقل میکند. با این حال، تنها حدود ۲ درصد از DNA برای ساخت پروتئین کدگذاری میکند. بقیه ژنوم، که «ماده تاریک» خوانده میشود، حاوی توالیهایی است که به RNAهای غیرکدکننده رونویسی میشوند. این RNAها هرگز به پروتئین ترجمه نمیشوند، اما پتانسیل تنظیم ژنوم و ایجاد تنوع سلولی را با روشن یا خاموش کردن ژنهای مختلف دارند. اختلال در عملکرد این RNAها میتواند منجر به طیف وسیعی از بیماریها شود.
اصلاح RNA: تعیینکننده سرنوشت سلول
در حالی که DNA جزئیات چگونگی ساخت پروتئینها را دارد، RNA زمان و مکان این ساخت را نشان میدهد. اصلاحهای RNA تغییرات پویا و بازگشتپذیری هستند که انتقال اطلاعات را تنظیم میکنند. برخلاف اصلاحهای DNA که میتوانند به ارث برده شوند، اصلاحهای RNA در پاسخ به وضعیت فعلی سلول ایجاد میشوند و تأثیرات چشمگیری بر ساختار و عملکرد آن دارند. به عنوان مثال، الگوهای اصلاح RNA در شرایط استرس سلولی تغییر میکند تا تولید پروتئینهای پاسخ به استرس امکانپذیر شود.
تنوع شیمیایی و ارتباط با بیماری
تنوع شیمیایی در اصلاحهای RNA بسیار بیشتر از DNA است. دانشمندان اخیراً افزایش تغییرات در نوع خاصی از RNA به نام «RNA انتقالی» (tRNA) را شناسایی کردهاند. این اصلاحها میتوانند عامل اصلی در بروز سرطان، مقاومت به شیمیدرمانی و همچنین بیماریهای رشدی و عصبی باشند.
پروژه آرانوم: نقشهبرداری از دنیای RNA
برای درک کامل نقش RNA در سلامت و بیماری، دانشمندان در حال اجرای پروژه «آرانوم انسانی» هستند. این پروژه، معادل RNA پروژه ژنوم انسان، با هدف توالییابی تمام RNAها و تغییرات آنها انجام میشود. پیشرفت در فناوریهای توالییابی، این مطالعه چالشبرانگیز را ممکن ساخته و راه را برای توسعه درمانهای جدید هموار میکند. دانشمندان این عصر را «رنسانس RNA» نامیدهاند.
منبع: hamshahrionline.ir
اخبار علم و فناوری