آیا مسیر ریلی جدید از افغانستان میتواند ایران را به هاب ترانزیت منطقه تبدیل کند؟
مروری کوتاه بر خبر
- طرح اتصال ریلی ایران به چین از مسیر افغانستان (هرات-مزارشریف-واخان) میتواند مسافت را تا ۵۰ درصد کاهش دهد.
- حجم حمل ریلی ایران به افغانستان از ۵ هزار تن در ماه ابتدای ۲۰۲۵ به ۷۰ هزار تن رسیده و هدف ۱۰۰ هزار تن است.
- یک کارشناس لجستیک اولویت را تکمیل کریدورهای نیمهتمام داخلی مانند رشت-آستارا و حل مشکلات زیرساختی میداند.
- ساخت هر کیلومتر از این مسیر جدید میتواند حدود ۱۸۰ میلیارد تومان هزینه داشته باشد.
- برخی کارشناسان بر مزایای ژئواکونومیک پروژه مانند کوتاهشدن مسیر و جذب سرمایهگذار خارجی تاکید دارند.
طرح اتصال ریلی ایران به چین از مسیر افغانستان میتواند مسافت بین دو کشور را تا ۵۰ درصد کاهش داده و امکان حرکت مستقیم به سمت اروپا را فراهم کند. این در حالی است که حجم مبادلات ریلی ایران و افغانستان رشد چشمگیری داشته و یک تفاهمنامه ششجانبه منطقهای در حال شکلگیری است. با این وجود، کارشناسان داخلی درباره هزینههای سنگین و اولویتهای دیگر توسعه ریلی هشدار میدهند.
جزییات طرح و آمارهای رو به رشد
مدیرعامل راهآهن ایران در دیداری با مقامات افغانستان، موضوع اتصال ریلی از مسیر پروژه «هرات–مزارشریف–واخان» را مطرح کرده است. این مسیر شامل ساخت حدود ۶۴ کیلومتر خط ریلی جدید است. آمارها نشان میدهد حجم حمل ریلی ایران به افغانستان از ۵ هزار تن در ماه در ابتدای سال ۲۰۲۵ به ۷۰ هزار تن رسیده و هدفگذاری برای رسیدن به ۱۰۰ هزار تن در ماه در دستور کار است. همچنین، آمارهای منطقهای حاکی از آن است که تعداد قطارهای چین به مقصد ایران و اروپا از ۷ قطار در سال گذشته به ۶۳ قطار در ده ماهه نخست امسال افزایش یافته و یک تفاهمنامه ششجانبه میان ایران، چین، قزاقستان، ازبکستان، ترکمنستان و ترکیه در حال انعقاد است.
چالشها و نقدهای کارشناسی
محمد سیاوشی، کارشناس لجستیک، در گفتوگو با «اکوایران» تاکید کرد که مشکل اصلی در حال حاضر «ایجاد یک مسیر جدید» نیست، بلکه «افزایش سهم واقعی ایران از بازار ترانزیت» و حل مشکلات زیرساختی داخلی است. وی با اشاره به هزینه حدود ۱۸۰ میلیارد تومانی برای ساخت هر کیلومتر ریل جدید، گفت اگر این پروژه بار مالی مستقیمی برای ایران داشته باشد، توجیه اقتصادی آن زیر سوال میرود. به گفته سیاوشی، اولویت باید تکمیل کریدورهای نیمهتمام و راهبردی مانند رشت–آستارا و اتصال به عراق باشد.
مزایای ژئواکونومیک و وضعیت فعلی ترانزیت
در مقابل، برخی کارشناسان دیگر بر مزایای ژئواکونومیک این پروژه، از جمله حذف یا کاهش ترانشیپ، کوتاهشدن مسیر، افزایش جذابیت برای سرمایهگذاران خارجی و تبدیل شدن ایران به حلقهای کلیدی در کریدور شرق–غرب تاکید دارند. آمارها نشان میدهد مجموع عملیات ترانزیت، صادرات و واردات ریلی ایران به بیش از ۱۶ هزار واگن میرسد و در بخش ترانزیت، بار جابهجا شده به بیش از ۹۳۰ هزار تن رسیده است. با این حال، متوسط سهم ترانزیت ریلی ایران در سالهای اخیر حدود سه میلیون تن برآورد میشود که نشان از عدم استفاده کامل از ظرفیتها دارد.
منبع: ecoiran.com
اخبار اقتصادی