آیا دین و آزادی در تضادند؟ نگاهی به تحلیل محمد کوکب از تاریخ و آموزههای استاد مطهری
- محمد کوکب با استناد به دیدگاههای استاد مطهری، قرائت نادرست از دین را عامل ایجاد تردید بین خدا و نیازهای طبیعی انسان میداند.
- کوکب هشدار میدهد قرائتی از دین که آن را در تقابل با آزادی نشان دهد، به خود دین خیانت کرده و میدان را به رقیب میسپارد.
مروری بر تحلیل رابطه دین و آزادی
محمد کوکب در روزنامه اطلاعات با استناد به آرای استاد مرتضی مطهری به بررسی رابطه دین و آزادی پرداخته است. او تأکید میکند دین در قرائت درست، با نیازهای فطری انسان هماهنگ است، اما قرائت نادرست که پاسخی برای ارضای این نیازها ندارد، انسان را در انتخاب بین خدا و نیازهای طبیعی دچار تردید جدی میکند. به گفته او، در چنین شرایطی، مکتبی که پاسخی -درست یا نادرست- ارائه دهد، در جذب مخاطب پیروز میدان خواهد بود.
درس تاریخی: بهرهبرداری مارکسیسم از انفعال کلیسا
نویسنده برای اثبات نظر خود به قرن بیستم و مکتب مارکسیسم اشاره میکند. او استدلال میکند مارکسیسم با جهانبینی ماتریالیستی توانست بخش بزرگی از جهان را تحت سیطره بگیرد و این موفقیت، نه به دلیل محاسن خود مارکسیسم، که نتیجه انفعال، بیعملی و سکوت رضایتآمیز ارباب کلیسا در برابر مظالم و بیعدالتیها بود. مارکسیسم در قامت پرچمدار مبارزه با استعمار و استبداد و حامی کارگران تحت ستم ظاهر شد، در حالی که متولیان مذهب در برابر حقکشیها سکوت کرده بودند. استاد مطهری این وضعیت را اینگونه تحلیل کرده که جوانان، مبارزهها را از آنِ طرفداران ماتریالیسم و بیتفاوتی را از آنِ الهیون میدیدند و همین برای قضاوت علیه مکتب الهی کافی بود.
چالش امروز: لیبرالیسم و ادعای یکهتازی در عرصه آزادی
کوکب معتقد است امروزه در قرن بیست و یکم، حکایت «لیبرالیسم و طرفداری از آزادی و حقوق بشر» همان نقش مارکسیسم را بازی میکند. به نوشته او، اگرچه در عمل نادرستی ادعاهای این مدعیان در سراسر جهان آشکار شده، اما لیبرالیسم به عنوان یک مکتب سیاسی، پیوسته شعار آزادی میدهد و در مقابل، دین و مذهب را با برچسب «ایدئولوژی»، مخالف آزادی معرفی میکند.
اسلام و آزادی از نگاه استاد مطهری
نویسنده با نقل قولهایی از استاد مطهری، دیدگاه اسلام درباره آزادی را توضیح میدهد. مطهری تأکید کرده که اسلام را نمیتوان مخالف آزادی دانست و گفته: «کسی که با این مکتب آشنا باشد نمیگوید: اگر خدا را اثبات کنیم باید آزادی را نفی کنیم، نمیگوید یا خدا یا آزادی». او همچنین آزادی تفکری که اسلام داده را بیسابقه خوانده و آن را از افتخارات اسلام میداند. به باور مطهری، همین فضای آزاد برای اظهارنظر مخالفان، مدافعان اسلام را به تبیین بهتر اصول و رفع شبهات واداشته است.
هشدار برای آینده: تکرار تاریخ؟
محمد کوکب در پایان با درس گرفتن از تاریخ هشدار میدهد. همانگونه که سکوت کلیسا میدان را برای بهرهبرداری مارکسیسم باز کرد، امروز نیز قرائتی از دین -به ویژه اسلام- که دین و آزادی را در برابر هم قرار دهد و آزادی را از سر اضطرار بپذیرد، بیش از آنکه به آزادی جفا کند، به خود اسلام به عنوان «مکتب منادی آزادی» خیانت کرده است. چنین رویکردی سنگر آزادیخواهی را در اختیار رقیب قرار میدهد تا یکهتاز میدان شود و تفسیر دلخواه خود از آزادی را عرضه کند.
منبع: Ettelaat
اخبار اجتماعی