آیا بازارهای مالی از جنگ میترسند؟ معمای تاریخی واکنش بورس به بحرانهای ژئوپلیتیک
مروری کوتاه بر خبر
- سرمایهگذاران بیش از هر چیز از «عدم قطعیت» بیزارند و جنگ از مبهمترین موقعیتهاست.
- رفتار بازار در آستانه جنگ گاهی متناقض است؛ افت در دوره انتظار و رشد پس از آغاز رسمی درگیری.
- تجربه تاریخی جنگهایی مانند جهانی دوم، کره و خلیج فارس الگوهای متفاوتی را نشان میدهد.
- شوک ناگهانی (مانند پرلهاربر) معمولاً باعث سقوط میشود، در حالی که پایان ابهام میتواند به رشد بینجامد.
- جنگ اوکراین و لیبی نشان میدهند که امروزه بازار تحت تأثیر چندین عامل همزمان (تورم، سیاستهای پولی) قرار دارد.
تحلیلگران سالها بر این قاعده تاکید کردهاند که سرمایهگذاران بیش از هر چیز از عدم قطعیت بیزارند و تهدید جنگ از مبهمترین و نگرانکنندهترین موقعیتهاست. بحرانهای ژئوپلیتیک معمولاً شوکهای کوتاهمدتی به بازارهای مالی وارد میکنند، اما تاریخ نشان میدهد بازارها پس از مدتی مسیر بازیابی را در پیش میگیرند. در چنین دورههایی، سرمایهگذاران به سمت شرکتهایی با بنیان مالی قوی متمایل شده و از تصمیمهای پرریسک فاصله میگیرند. اکنون نیز نگرانی از تشدید تنشها در خاورمیانه، فضای روانی بازارها را تحتتاثیر قرار داده است.
معمای جنگ در بازارهای مالی
پژوهشهای موسسه مالی سوئیس نشان میدهد اگر جنگ پس از یک دوره طولانی تنش آغاز شود، همین دوره انتظار موجب افت قیمتها میشود؛ اما آغاز رسمی جنگ میتواند به رشد بازار منجر شود. این الگو با ضربالمثل «شایعه را بخر، خبر را بفروش» همخوانی دارد. در مقابل، جنگ ناگهانی و بدون هشدار معمولاً واکنش منفی بازار سهام را در پی دارد. این رفتار متناقض که توضیح قطعی برای آن وجود ندارد، در ادبیات مالی به «معمای جنگ» مشهور است. پیش از وقوع جنگ، سرمایهگذاران در حالت نااطمینانی به سر برده و سناریوهای مختلف را قیمتگذاری میکنند. با شروع جنگ، «بدترین سناریو» تا حدودی معلوم شده و کاهش عدم قطعیت میتواند منجر به بازگشت سرمایهگذاران به بازار شود.
درسهایی از تاریخ: جنگ جهانی دوم تا خلیج فارس
ماههای پیش از سپتامبر ۱۹۳۹ و آغاز جنگ جهانی دوم، شاخصهای Dow Jones و S&P ۵۰۰ حدود ۱۲ درصد افت کردند. اما از لحظه حمله آلمان به لهستان، بازار آمریکا جهشی کمسابقه را ثبت کرد. داوجونز تنها در یک روز حدود ۱۰ درصد رشد کرد. در مقابل، حمله ناگهانی به پرلهاربر در سال ۱۹۴۱ که از جنس «شوک ناگهانی» بود، موجب سقوط حدود ۳.۵ درصدی داوجونز شد.
جنگ کره در ژوئن ۱۹۵۰ نیز با یک شوغ غافلگیرکننده آغاز شد و شاخصها در هفته اول حدود ۶ درصد سقوط کردند. اما قدرت اقتصاد داخلی آمریکا باعث شد افت اولیه به سرعت جبران شود. در جنگ اول خلیج فارس در سال ۱۹۹۰، حمله عراق به کویت موجب ۱۷ درصد سقوط S&P ۵۰۰ شد. با آغاز عملیات «توفان صحرا» در ژانویه ۱۹۹۱ که قابل پیشبینی بود، این شاخص جهشی قوی را آغاز کرد و در کل دوره جنگ حدود ۲۹ درصد رشد ثبت شد.
نمونههای متأخر: اوکراین و لیبی
در آستانه جنگ اوکراین در سال ۲۰۲۲، بازار تحت تأثیر عوامل دیگری مانند تورم بالا و سیاستهای انقباضی فدرال رزرو نیز قرار داشت. با آغاز حمله روسیه در ۲۴ فوریه، S&P ۵۰۰ که پیش از آن تقریباً ۸ درصد افت کرده بود، ۱.۵ درصد رشد کرد و به سرعت به سطح اولیه بازگشت.
جنگ لیبی در سال ۲۰۱۱ نشان میدهد بازار همیشه طبق الگوی کلاسیک رفتار نمیکند. با شعلهور شدن اعتراضات و جهش قیمت نفت به بالای صد دلار، S&P ۵۰۰ حدود ۲ درصد افت کرد. مداخله نظامی ناتو در مارس ۲۰۱۱ نوعی آرامش کوتاهمدت ایجاد کرد، اما اثر آن ماندگار نبود و بازار در هفتههای بعد تحت تأثیر بحران بدهی اروپا قرار گرفت. با این حال، در ۲۲ اوت ۲۰۱۱ با قطعی شدن سقوط قذافی، شاخصهای S&P ۵۰۰ و داوجونز هرکدام بیش از یک درصد رشد کردند.
منبع: ecoiran.com
اخبار اقتصادی