آمریکا چگونه با «مهندسی کمبود دلار» به دنبال ایجاد ناآرامی در ایران بود؟

مروری بر اعترافات مقام آمریکایی

اسکات بسنت، وزیر خزانه‌داری ایالات متحده، در جلسه استماع کنگره و نیز در مجمع جهانی اقتصاد داووس، به صراحت در مورد استراتژی واشنگتن برای ایجاد ناآرامی در ایران سخن گفت. او اعلام کرد: «کاری که ما در وزارت خزانه‌داری انجام داده‌ایم، ایجاد کمبود دلار در کشور است.» بسنت افزود این استراتژی در دسامبر ۲۰۲۵ به اوج رسید و منجر به سقوط آزاد ریال، افزایش شدید تورم و در نهایت خیزش مردم به خیابان‌ها شد.

مکانیسم ایجاد «کمبود دلار» چگونه کار کرد؟

به گفته محمدرضا فرزانگان، اقتصاددان دانشگاه ماربورگ آلمان، ایالات متحده با مسدود کردن همزمان دو کانال اصلی ورود ارز به ایران، این کمبود را مهندسی کرد: صادرات نفت و دسترسی بانکی بین‌المللی. تحریم‌های ثانویه آمریکا هر نهاد جهانی که با دلار با ایران تجارت کند را تهدید می‌کند. این اقدام ذخایر ارزی ایران در خارج را به دام انداخت و از ورود دلارهای جدید به بازار داخلی جلوگیری کرد.

تأثیرات ملموس بر اقتصاد و معیشت مردم

این سیاست تأثیرات ویرانگری داشت. ارزش ریال ایران در ژانویه ۲۰۲۶ به حدود ۱.۵ میلیون ریال برای هر دلار سقوط کرد. این کاهش شدید ارزش پول ملی، تورم افسارگسیخته‌ای را به همراه آورد به طوری که قیمت مواد غذایی به طور متوسط ۷۲ درصد نسبت به سال قبل افزایش یافت. یک تحقیق نشان داد که بدون اقدامات آمریکا، سهم طبقه متوسط ایران بین سال‌های ۲۰۱۲ تا ۲۰۱۹ سالانه حدود ۱۷ درصد رشد می‌کرد، در حالی که در سال ۲۰۱۹، ۲۸ درصد از سهم خود را از دست داد.

اهداف نهایی واکاوی یک استراتژی

اعترافات بسنت نشان‌دهنده تغییر روایت ایالات متحده به سمت یک «جنگ اقتصادی تمام‌عیار» است. او این رویکرد را «کشورداری اقتصادی» خوانده است. با این حال، ناظران و کارشناسان در مورد اثربخشی تحریم‌ها برای سرنگونی رژیم تردید دارند. بروس فین، معاون سابق دادستان کل آمریکا، معتقد است تحریم‌ها به ندرت رژیم‌ها را سرنگون می‌کنند و در شرایط سخت اقتصادی، اولویت مردم «بقای روزمره» می‌شود، نه انقلاب.

منبع: فرارو

اخبار سیاسی