آمریکا با کریدور TRIPP در قفقاز جنوبی چه بازی خطرناکی را آغاز کرده است؟
مروری کوتاه بر خبر
- سفر تاریخی جیدی ونس، معاون رئیسجمهور آمریکا، به ارمنستان و آذربایجان و ارائه طرح کریدور ترانزیتی جدید.
- طرح TRIPP، یک مسیر تجاری ۲۶ مایلی در ارمنستان، با هدف دور زدن روسیه و ایران و اتصال آذربایجان به ترکیه.
- تضعیف چشمگیر نفوذ سنتی روسیه در منطقه به دلیل جنگ اوکراین و تغییر اتحادهای کشورهای قفقاز.
- امضای توافقهای راهبردی و اقتصادی، از جمله صادرات فناوری هستهای آمریکا به ارمنستان و همکاری دفاعی با آذربایجان.
- افزایش فشار بر ایران در آستانه مذاکرات هستهای و بازتعریف نقشه تجاری و ژئوپلیتیک منطقه.
ورود مستقیم واشنگتن به معادلات قفقاز جنوبی با طرح کریدور «TRIPP»، نشانه تغییر جدی در آرایش ژئوپلیتیک منطقهای است که سالها حیاط خلوت روسیه محسوب میشد. این ابتکار اقتصادی-امنیتی که با سفر تاریخی معاون رئیسجمهور آمریکا به ایروان و باکو کلید خورد، نه تنها ادعای پایان دادن به جنگ قرهباغ را تقویت میکند، بلکه رقابت قدرتهای بزرگ و معادلات تهران، مسکو و آنکارا را تحت تأثیر قرار داده است.
پایان جنگ بیپایان؟
هفته گذشته، جیدی ونس در نخستین سفر یک مقام بلندپایه مستقر آمریکا به ارمنستان و آذربایجان، مجموعهای از پیشنهادهای تجاری و امنیتی ارائه کرد. محور اصلی این سفر، طرح ایجاد «مسیر ترامپ برای صلح و شکوفایی بینالمللی» یا TRIPP بود. این کریدور ۲۶ مایلی قرار است بخشی متروک از راهآهن دوران شوروی را احیا کرده و آذربایجان را از طریق خاک ارمنستان به جمهوری خودمختار نخجوان و سپس ترکیه متصل کند، در حالی که مسیرهای سنتی عبور از روسیه و ایران را دور میزند. این طرح بخشی از چارچوب صلحی است که ماه اوت با میانجیگری واشنگتن توسط رهبران دو کشور امضا شد.
رقابت بر سر کریدورها و تغییر معادلات
به گفته تحلیلگران، سفر پررنگ ونس خلاف امیدهای مسکو مبنی بر احترام ترامپ به حوزههای نفوذ سنتی عمل کرد. محمد ممدوف، تحلیلگر مرکز توپچوباشوف، این حرکت را نشانه رقابت فزاینده قدرتهای بزرگ بر سر اتصالات منطقهای و منابع راهبردی دانست. اگرچه برخی انگیزه اصلی ترامپ را کسب اعتبار صلحطلبانه میدانند، پیامدهای ژئوپلیتیک آن اجتنابناپذیر است. پروژه TRIPP آمریکا را در مرکز یک مسیر تجاری جدید قرار میدهد که از آذربایجان به آسیای مرکزی امتداد خواهد یافت و توافق آتشبس سال ۲۰۲۰ تحت نظارت روسیه را کنار میزند.
افزایش فشار بر رقبا و واکنش مسکو
افزایش نقش آمریکا میتواند ایران را در مقطعی حساس تحت فشار بیشتر قرار دهد. از سوی دیگر، جنگ اوکراین منابع مسکو برای حفظ سلطه بر جمهوریهای سابق شوروی را تحلیل برده است. ماکسیم یوسین، روزنامهنگار روس، در کومرسانت از احساس «ناامیدی، سرخوردگی و درماندگی» در مسکو به دلیل فعالیت واشنگتن در قفقاز جنوبی نوشت. روسیه تلاش کرد تا در توافق TRIPP مشارکت کند، اما ارمنستان این درخواست را رد نمود.
توافقهای تاریخی و تنشهای کهنه
ونز در ایروان توافقی امضا کرد که به آمریکا اجازه صادرات فناوری و تجهیزات هستهای به ارزش بالقوه ۹ میلیارد دلار به ارمنستان را میدهد. در باکو نیز توافقنامه مشارکت راهبردی امضا شد و واشنگتن قول داد کشتیهایی برای حفاظت از آبهای سرزمینی آذربایجان تأمین کند. با این حال، این سفر تاریخی درگیر تاریخ خونین منطقه نیز شد. حذف پستی از حساب ونس که به نسلکشی ارامنه اشاره داشت، خشم جامعه ارمنیهای آمریکا و احتمالاً ترکیه را برانگیخت.
افول نفوذ روسیه و آینده منطقه
جایگاه روسیه در آذربایجان و ارمنستان، به ویژه پس از جنگ دوم قرهباغ در سال ۲۰۲۳، به طور قابل توجهی تضعیف شده است. ارمنستان احساس رهاشدگی کرده و از مسکو فاصله گرفته، در حالی که آذربایجان با بهرهگیری از ثروت نفتی و مشغولیت روسیه در اوکراین، نفوذ آن را به چالش کشیده است. روابط باکو و مسکو پس از سقوط مرگبار یک هواپیمای آذربایجانی که گفته میشود بر اثر اقدامات پدافند هوایی روسیه آسیب دید، نیز تیره باقی مانده است.
تحقق پروژه TRIPP و بازتعریف مسیرهای تجاری، به تعهد مالی و ژئوپلیتیک بلندمدت آمریکا در منطقهای بستگی دارد که چین و روسیه همچنان بازیگران اصلی آن هستند. این طرح میتواند کانالهای تازهای برای دسترسی منابع به بازارهای غربی بگشاید و نقشه ارتباطی اوراسیا را دگرگون کند.
منبع: cdn.ecoiran.com
اخبار سیاسی