گوش‌دادن مؤثر؛ مهارتی فراموش‌شده در روابط فردی و حکمرانی؟

تفاوت بنیادین بین شنیدن و گوش‌دادن، موضوعی است که فراتر از ادبیات، به حوزه علوم شناختی و روان‌شناسی اجتماعی کشیده می‌شود. در حالی که شنیدن یک واکنش فیزیولوژیک به امواج صوتی است، گوش‌دادن یک مهارت ذهنی پیچیده محسوب می‌شود. این مهارت زمانی مؤثر است که به پردازش فعال پیام‌های کلامی و غیرکلامی برای درک دقیق معنا، قصد و هیجان بینجامد. اهمیت این موضوع تنها محدود به روابط شخصی نیست و شکاف در مهارت گوش‌دادن در سطح حکمرانی می‌تواند به معضلی جدی برای جوامع تبدیل شود.

گوش‌دادن؛ از مفهوم فردی تا سازوکار نهادی

در روان‌شناسی اجتماعی و سیاست عمومی، گوش‌دادن تنها یک رفتار فردی تفسیر نمی‌شود، بلکه به عنوان یک سازوکار نهادی فهمیده می‌شود. به بیان ساده‌تر، توانایی ساختار سیاسی یک جامعه برای دریافت، پردازش و پاسخ‌گویی معنادار به مطالبات مردم، همان مهارت گوش‌دادن مؤثر در سطح دولت است. این رابطه باید متقابل باشد و مردم نیز تحت یک حاکمیت مشخص، این مهارت را در تعامل با حکومت پرورش دهند. تاریخ تمدن و فلسفه گواه می‌دهد که این مهم همواره کلیدی بوده است.

پیامدهای ناشنیده ماندن صداها

وقتی مردم در یک جامعه احساس کنند صدایشان شنیده نمی‌شود و به خواسته‌هایشان گوش داده نمی‌شود، با اختلالاتی مواجه می‌شوند. بر اساس این تحلیل، افزایش بی‌اعتمادی، گسترش فاصله روانی با سیستم حاکم، رشد هیجانات منفی و نافرمانی و در نهایت کاهش سرمایه اجتماعی از پیامدهای مستقیم این وضعیت است. در مقابل، گوش‌دادن واقعی و مؤثر به مطالبات مردم می‌تواند به عنوان سوپاپ اطمینان برای فشارهای اجتماعی عمل کند و منفعت طرفین رابطه ملت و دولت را تأمین نماید.

راه‌حل؛ پذیرش نقصان و ایجاد فضای امن

تحقق مهارت گوش‌دادن به مطالبات مردم نیازمند پیش‌شرط‌هایی است. نخستین قدم، پذیرش این موضوع است که گوش‌دادن یک مهارت است و ممکن است در وجود فرد یا نهادها نقصانی داشته باشد. جدی گرفتن داده‌های اجتماعی، پرهیز از امنیتی‌کردن بی‌دلیل تمام مسائل جاری، عدم تلقی رسانه‌های مستقل به عنوان تهدید، فراهم آوردن امکان نقد و اعتراض امن و در نهایت، غیرقطعی و اصلاح‌پذیر دانستن سیاست‌ها و روش‌ها، از جمله این الزامات است. این فرآیند احساس مشارکت را ایجاد کرده و تألمات اجتماعی را تسکین می‌بخشد.

منبع: Sharghdaily