چرا گاهی قبل از زنگ ساعت از خواب بیدار میشویم؟
مروری کوتاه بر خبر
- بیداری قبل از زنگ ساعت نتیجه عملکرد دقیق ساعت زیستی یا ریتم شبانهروزی بدن است.
- هسته فوقکیاسماتیک (SCN) در مغز به عنوان ساعت اصلی، زمان خواب و بیداری را تنظیم میکند.
- افزایش هورمون کورتیزول و کاهش ملاتونین قبل از بیداری، بدن را برای شروع روز آماده میکند.
- بیداری سرحال نشانه هماهنگی ریتم بدن است، در حالی که بیداری با خوابآلودگی میتواند نشانه کیفیت پایین خواب باشد.
- داشتن برنامه خواب منظم و دریافت نور صبحگاهی به آموزش بدن برای بیداری طبیعی کمک میکند.
بیدار شدن دقیقاً چند دقیقه قبل از به صدا درآمدن زنگ ساعت، پدیدهای تصادفی نیست. دانشمندان این اتفاق را نتیجه کار دقیق ساعت زیستی درونی بدن میدانند که زمان خواب و بیداری را تنظیم میکند. این سیستم با ترشح هورمونها، بدن را پیشاپیش برای شروع روز آماده میسازد.
ساعت اصلی بدن چگونه کار میکند؟
در عمق مغز، ساختاری به نام هسته فوقکیاسماتیک (SCN) قرار دارد که به عنوان ساعت اصلی بدن شناخته میشود. این نورونها مسئول هماهنگ کردن ریتم شبانهروزی یا چرخه ۲۴ ساعته بدن هستند و بر خواب، دمای بدن، گرسنگی و هضم اثر میگذارند. تفاوت افراد صبحخیز و شبزندهدار نیز ناشی از تفاوت در همین ریتم شبانهروزی ذاتی است.
زنگ هورمونی بیداری
وقتی برنامه خواب و بیداری منظم باشد، ساعت زیستی بدن یاد میگیرد که چه زمانی باید هورمونهای مرتبط را آزاد کند. درست قبل از زمان بیداری، بدن دچار تغییراتی میشود: دمای بدن کمی بالا میرود، سطح هورمون خوابآور ملاتونین کاهش مییابد و سطح هورمون کورتیزول که مسئول انرژی و آمادگی است، افزایش پیدا میکند. این فرآیند، در واقع یک «زنگ ساعت هورمونی» است که بدن را وارد حالت بیداری میکند.
نشانهای از سلامت خواب یا اختلال؟
نحوه بیدار شدن میتواند حاوی اطلاعاتی درباره کیفیت خواب باشد. اگر فردی قبل از زنگ ساعت بیدار شود و احساس سرحالی کند، این نشانه هماهنگی دقیق ریتم شبانهروزی اوست. اما اگر بیداری زودهنگام همراه با خوابآلودگی یا بیقراری باشد، احتمالاً نشاندهنده کیفیت پایین خواب در آن شب است. عوامل استرسزا یا هیجان برای یک رویداد مهم نیز میتوانند با افزایش کورتیزول، خواب را مختل و باعث بیداری زودهنگام شوند.
آموزش بدن برای بیداری طبیعی
اگرچه زندگی مدرن وابستگی به زنگ ساعت را افزایش داده، اما میتوان بدن را برای بیداری طبیعی آموزش داد. کلید این کار، هماهنگ کردن ریتم بدن با نشانههای محیطی است. داشتن یک برنامه خواب ثابت (حتی در آخر هفتهها)، پرهیز از کافئین و غذای سنگین قبل از خواب، ایجاد محیطی تاریک و عاری از صفحهنمایش در اتاق خواب و مهمتر از همه، دریافت نور طبیعی صبحگاهی، به ساعت درونی بدن کمک میکند تا زمان دقیق بیداری را پیشبینی کند.
منبع: asriran.com
سلامت